Elektrik

Elektrik elektrik yüklərinin mövcudluğu və hərəkəti ilə bağlı fiziki hadisələr toplusudur. Elektrik enerjisi müasir həyatın əsas enerji formalarından biridir və işıqlandırma, məişət texnikası, sənaye avadanlıqları, rabitə sistemləri, nəqliyyat və informasiya texnologiyalarında geniş istifadə olunur.

Elektrik hadisələri əsasən müsbət və mənfi elektrik yüklərinin qarşılıqlı təsiri ilə izah edilir. Yüklərin nizamlı hərəkəti elektrik cərəyanı adlanır. Elektrik cərəyanı naqillər, elektron komponentlər və müxtəlif dövrə elementləri vasitəsilə idarə oluna bilər.

Elektrik cərəyanı və əsas anlayışlar

Elektrik cərəyanının əsas göstəricilərinə gərginlik, cərəyan şiddəti və müqavimət daxildir. Gərginlik voltla, cərəyan amperlə, müqavimət isə om ilə ölçülür. Elektrik gücü vatla ifadə olunur və cihazın müəyyən vaxtda nə qədər elektrik enerjisi istifadə etdiyini göstərir.

Elektrik cərəyanı sabit cərəyan və dəyişən cərəyan olmaqla iki əsas formada istifadə olunur. Batareya və akkumulyatorlar əsasən sabit cərəyan yaradır. Elektrik şəbəkələrində isə adətən dəyişən cərəyan tətbiq edilir.

Elektrik enerjisinin ötürülməsi üçün generatorlar, transformatorlar, elektrik yarımstansiyaları və yüksək gərginlikli xətlərdən ibarət geniş infrastruktur istifadə olunur.

Elektrik enerjisinin istehsalı

Elektrik enerjisi müxtəlif enerji mənbələrindən əldə edilir. İstilik elektrik stansiyalarında təbii qaz, kömür və digər yanacaq növlərinin enerjisi elektrikə çevrilir. Su elektrik stansiyalarında axan və ya düşən suyun enerjisindən istifadə olunur.

Külək turbinləri küləyin kinetik enerjisini, günəş panelləri isə günəş şüalanmasını elektrik enerjisinə çevirir. Atom elektrik stansiyalarında nüvə parçalanması zamanı yaranan istilik enerjisindən istifadə edilir.

Müasir enerji sistemlərində bərpa olunan enerji mənbələrinin payının artırılması mühüm istiqamətlərdən biridir. Günəş və külək enerjisi karbon emissiyalarının azaldılması və enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Elektrik təhlükəsizliyi

Elektrik enerjisi faydalı olmaqla yanaşı düzgün istifadə edilmədikdə ciddi təhlükə yarada bilər. Elektrik cərəyanı insan orqanizmindən keçdikdə yanıq, əzələ spazmı, ürək ritminin pozulması və digər ağır nəticələrə səbəb ola bilər.

Elektrik qurğularında izolyasiya, torpaqlama, qoruyucu avtomatlar və qalıq cərəyan qurğuları kimi təhlükəsizlik vasitələrindən istifadə edilir. Zədələnmiş kabel, açıq elektrik naqili və nasaz avadanlıqla işləmək təhlükəlidir.

Elektrik avadanlıqlarına texniki xidmət və təmir işləri müvafiq hazırlığa malik şəxslər tərəfindən həyata keçirilməlidir. İşə başlamazdan əvvəl enerji mənbəsinin təhlükəsiz şəkildə ayrılması və yenidən qoşulmanın qarşısının alınması elektrik təhlükəsizliyinin əsas prinsiplərindəndir.