elektrik lampası

Elektrik lampası: Süni işıqlandırma texnologiyasının təkamülü və müasir növləri İnsanlıq tarixinin ən böyük elmi və texnoloji kəşflərindən biri olan elektrik lampası, qaranlıq məkanları süni şəkildə işıqlandıraraq sənayenin, məişətin və şəhər həyatının inkişaf tempini kökündən dəyişdirmişdir. XIX əsrin sonlarında Tomas Edison və digər ixtiraçıların sınaqları ilə kütləvi istehsala daxil olan bu texnologiya, günümüzdə yüksək enerji səmərəliliyinə malik rəqəmsal işıqlandırma sistemlərinə qədər böyük bir təkamül yolu keçmişdir. İş prinsipinə görə elektrik lampalarının təsnifatı Müasir işıqlandırma sənayesində tətbiq edilən elektrik lampaları fiziki quruluşuna və işıq seli yaratma metoduna görə bir neçə əsas kateqoriyaya bölünür: Közərmə lampaları (Ənənəvi lampalar): İş prinsipi yüksək müqavimətli volfram naqildən (sapdan) elektrik cərəyanı keçən zaman onun qızaraq işıq saçmasına əsaslanır. Bu lampaların səmərəliliyi çox aşağıdır, çünki sərf etdikləri elektrik enerjisinin təxminən 90-95%-ni işığa deyil, istiliyə çevirirlər. Halogen lampalar: Közərmə lampalarının daha təkmil formasıdır. Lampanın şüşə kolbasının daxilinə halogen qazları (brom və ya yod) doldurulur ki, bu da volfram sapın xidmət müddətini uzadır və daha parlaq işıq əldə etməyə imkan verir. Lüminesans (Qənaətli) lampalar: Şüşə borunun daxilindəki civə buxarlarının elektrik cərəyanı ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində ultrabənövşəyi şüalanma yaranır. Bu şüalar borunun daxili səthinə çəkilmiş lüminofor qatı tərəfindən görünən işığa çevrilir. Ənənəvi lampalara nisbətən 5 dəfə daha qənaətlidir. LED (Yarımkeçirici) lampalar: Müasir işıqlandırma texnologiyasının zirvəsidir. İşıq saçan diodların (LED) daxilindən elektrik cərəyanı keçərkən elektronların hərəkəti birbaşa işıq enerjisi yaradır. Heç bir qızma prosesi baş vermədiyi üçün enerjiyə maksimum dərəcədə qənaət edir və on illərlə uzun ömürlü fəaliyyət təmin edir. Lampaların seçimində əsas texniki meyarlar Elektrik lampası alarkən və ya layihələndirmə işlərində səmərəliliyi təmin etmək üçün aşağıdakı parametrlər nəzərə alınmalıdır: Güc (Vat - W): Lampanın bir saatda sərf etdiyi elektrik enerjisinin miqdarını göstərir. Müasir LED texnologiyasında aşağı güclə daha çox işıq əldə etmək mümkündür. İşıq seli (Lümen - Lm): Lampanın ətrafa yaydığı real işıq miqdarıdır. Parlaqlıq səviyyəsini müəyyən etmək üçün Vat göstəricisinə deyil, məhz Lümen dəyərinə baxılmalıdır. Rəng temperaturu (Kelvin - K): İşığın rəng çalarını təyin edir. 2700K-3000K aralığı isti sarı işıq (ev və istirahət zonaları), 4000K təbii bəyaz işıq (ofis və iş mühiti), 6500K isə soyuq mavi-bəyaz işıq (anbar və xəstəxanalar) yaradır. Patron növü (Soket): Lampanın elektrik şəbəkəsinə bağlandığı hissədir. Məişətdə ən çox geniş gicgahlı E27 və incə gicgahlı E14 patron növlərindən istifadə olunur. Enerji səmərəliliyi və ekoloji faktorlar Qlobal enerji resurslarının qorunması və karbon qazı emissiyasının azaldılması istiqamətində köhnə nəsil közərmə lampalarından tamamilə imtina edilərək LED işıqlandırma sistemlərinə keçid dövlət səviyyəli standartlara çevrilmişdir. LED lampalar həm tərkibində civə kimi zəhərli maddələr saxlamadığı üçün ekoloji cəhətdən təhlükəsizdir, həm də uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi baxımdan kommunal xərcləri kəskin şəkildə azaldır.