Əleyhqaz

Əleyhqaz insanın tənəffüs orqanlarını, gözlərini və üzünü havada olan müəyyən zərərli maddələrin təsirindən qorumaq üçün nəzərdə tutulmuş fərdi mühafizə vasitəsidir. Əleyhqazın qoruyucu imkanları onun növündən, istifadə edilən filtr və ya hava təchizatı sistemindən, üzə düzgün oturmasından və təhlükəli maddənin xüsusiyyətlərindən asılıdır. Buna görə hər əleyhqazın bütün qazlara və bütün təhlükəli atmosferlərə qarşı qoruma təmin etdiyini düşünmək düzgün deyil.

Əleyhqaz nədir?

Əleyhqaz əsasən tənəffüs yollarını təhlükəli qaz, buxar, aerozol və digər hava çirkləndiricilərindən qorumaq üçün istifadə olunan respirator mühafizə vasitəsidir.

Tam üz maskalı modellər tənəffüs yolları ilə yanaşı göz və üzün müəyyən hissəsini də qoruyur. Maska üzə kip oturmalı və çirklənmiş havanın kənarlardan maskanın daxilinə keçməsinin qarşısını almalıdır.

Əleyhqazlar sənaye, kimya, fövqəladə hallar, xilasetmə və digər xüsusi fəaliyyət sahələrində istifadə edilə bilər.

Əleyhqaz necə işləyir?

Əleyhqazın işləmə prinsipi onun konstruksiyasından asılıdır. Filtrləyici sistemlərdə istifadəçi ətraf mühitdəki havanı filtrdən keçirərək nəfəs alır.

Filtrin daxilindəki materiallar müəyyən hissəcikləri, qazları və ya buxarları tutmaq üçün nəzərdə tutulur. Lakin filtr yalnız nəzərdə tutulduğu çirkləndiricilərə qarşı istifadə edilməlidir.

İzolyasiyaedici və ya hava ilə təmin olunan sistemlərdə isə istifadəçinin nəfəs aldığı hava təhlükəli atmosferdən asılı olmayan mənbədən təmin edilə bilər.

Filtrləyici əleyhqaz

Filtrləyici əleyhqaz ətrafdakı havanı təmizləyərək istifadəçiyə çatdırır. Belə sistemin işləməsi üçün atmosferdə kifayət qədər oksigen olmalı və təhlükəli maddənin növü məlum olmalıdır.

Filtr seçimi çirkləndiricinin xüsusiyyətinə uyğun aparılır. Qaz və buxarlara qarşı nəzərdə tutulmuş filtr hissəcik filtrindən fərqli funksiyaya malikdir.

Bəzi kombinə edilmiş filtrlər isə həm qaz və buxarlara, həm də hissəciklərə qarşı qoruma üçün hazırlanır.

Əleyhqaz filtrləri

Filtr əleyhqazın ən vacib elementlərindən biridir. Müxtəlif filtrlər müxtəlif maddələrə qarşı hazırlanır və onların istifadə sahəsi istehsalçının texniki məlumatlarında göstərilir.

Avropa standartlarında qaz filtrləri qoruduqları maddələrin növündən asılı olaraq A, B, E, K və digər kateqoriyalarla işarələnə bilər. Məsələn, A tipli filtr müəyyən üzvi qaz və buxarlara, B tipli filtr müəyyən qeyri-üzvi qaz və buxarlara, E tipli filtr turş qazlara, K tipli filtr isə ammonyak və müəyyən törəmələrinə qarşı nəzərdə tutulur.

Filtrin üzərindəki işarəni bilmədən onu təhlükəli mühitdə istifadə etmək olmaz.

Hissəciklərə qarşı qoruma

Qaz və buxarla yanaşı bəzi iş mühitlərində toz, tüstü və aerozollar da təhlükə yaradır.

Bu halda hissəcik filtrlərindən istifadə edilir. Avropa təsnifatında dəyişdirilə bilən hissəcik filtrləri P1, P2 və P3 kimi siniflərə bölünür.

Riskin xarakterindən asılı olaraq qaz filtri ilə hissəcik filtrinin birləşdirildiyi kombinə edilmiş sistem tələb oluna bilər.

Tam üz maskası

Tam üz maskası ağız və burnu örtməklə yanaşı gözləri də əhatə edir.

Bu xüsusiyyət gözləri qıcıqlandıra və ya zədələyə bilən maddələrin olduğu mühitlərdə əhəmiyyətlidir. Maskada nəfəsalma və nəfəsvermə klapanları, vizor və filtr bağlantısı kimi elementlər ola bilər.

Tam üz maskasının effektivliyi onun istifadəçinin üzünə düzgün oturmasından ciddi şəkildə asılıdır.

Əleyhqaz və respirator arasındakı fərq

“Respirator” daha geniş anlayışdır və müxtəlif tənəffüs mühafizə vasitələrini əhatə edir.

Sadə hissəcik respiratorları əsasən toz və aerozollara qarşı istifadə olunur və qazlara qarşı qoruma təmin etməyə bilər.

Əleyhqaz adlandırılan sistemlər isə adətən uyğun qaz və buxar filtrinə malik üz maskaları ilə əlaqələndirilir. Lakin qoruma səviyyəsini cihazın gündəlik adı deyil, onun texniki xüsusiyyətləri və istifadə edilən filtr müəyyən edir.

Əleyhqaz və oksigen çatışmazlığı

Filtrləyici əleyhqaz oksigen yaratmır. O, yalnız mövcud havanı uyğun filtr vasitəsilə təmizləyir.

Buna görə oksigen səviyyəsi təhlükəli dərəcədə aşağı olan atmosferdə adi filtrli əleyhqaz uyğun seçim deyil.

Çirkləndiricinin növü və konsentrasiyası məlum olmayan, oksigen çatışmazlığı ehtimal edilən və ya həyat üçün dərhal təhlükəli atmosferlərdə müstəqil nəfəsalma aparatı kimi atmosferdən asılı olmayan tənəffüs mühafizəsi tələb oluna bilər.

Müstəqil nəfəsalma aparatı

SCBA kimi tanınan müstəqil nəfəsalma aparatı istifadəçinin özü ilə daşıdığı sıxılmış hava balonundan nəfəs almasına imkan verir.

Belə avadanlıq yanğınsöndürmə, xilasetmə və yüksək riskli atmosferlərdə istifadə edilə bilər.

SCBA adi filtrli əleyhqazdan prinsipial olaraq fərqlənir: istifadəçi ətrafdakı çirklənmiş havanı filtrdən keçirərək deyil, ayrıca hava mənbəyindən nəfəs alır.

Əleyhqazın düzgün seçilməsi

Əleyhqaz seçimi yalnız maskanın ölçüsünə əsaslanmamalıdır. İlk növbədə iş yerində hansı təhlükəli maddənin mövcud olduğu müəyyən edilməlidir.

Maddənin qaz, buxar, toz və ya aerozol olması, mümkün konsentrasiyası, oksigen səviyyəsi və görülən işin xüsusiyyətləri nəzərə alınır.

Kimyəvi maddə ilə işlənirsə, onun təhlükəsizlik məlumat vərəqindəki tənəffüs mühafizəsi tələbləri də yoxlanılmalıdır.

Bundan sonra uyğun maska, filtr və tələb olunan qoruma səviyyəsi seçilir.

Maskanın üzə uyğunluğu

Əleyhqazın yüksək keyfiyyətli olması onun avtomatik olaraq effektiv qoruma təmin etməsi demək deyil. Maska istifadəçinin üzünə düzgün oturmadıqda çirklənmiş hava kənarlardan içəri keçə bilər.

Buna görə kip oturan tənəffüs mühafizə vasitələrində üzə uyğunluğun yoxlanılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Saqqal və maskanın sızdırmazlıq xəttində olan üz tükləri maska ilə dəri arasında boşluq yaradaraq qoruyucu xüsusiyyətə mənfi təsir göstərə bilər.

Filtrin istifadə müddəti

Qaz filtrinin istifadə müddəti sabit və bütün şərait üçün eyni deyil.

Filtrin nə qədər işləyə biləcəyinə təhlükəli maddənin növü və konsentrasiyası, havanın temperaturu və rütubəti, istifadəçinin nəfəsalma intensivliyi və filtrin xüsusiyyətləri təsir edə bilər.

Buna görə filtrin dəyişdirilməsi yalnız istifadəçinin qoxu hiss etməsinə əsaslanmamalıdır. Müəssisədə istehsalçının məlumatlarına və risk qiymətləndirilməsinə əsaslanan filtr dəyişdirmə qaydası müəyyən edilməlidir.

Əleyhqazın yoxlanılması

İstifadədən əvvəl maskanın ümumi vəziyyəti yoxlanılmalıdır. Korpusda çat və deformasiya, qayışlarda zədələnmə, klapanlarda problem və filtr bağlantısında nasazlıq olmamalıdır.

Filtrin uyğunluğu, istifadə müddəti və saxlanma vəziyyəti də nəzərdən keçirilməlidir.

İstifadədən sonra təkrar istifadə olunan maskalar istehsalçının göstərişlərinə uyğun təmizlənməli və uyğun şəraitdə saxlanmalıdır.

Əleyhqazın saxlanması

Əleyhqaz və filtrlərin düzgün saxlanması onların etibarlılığı üçün vacibdir.

Avadanlıq həddindən artıq istilik, nəmlik, birbaşa günəş işığı, kimyəvi çirklənmə və mexaniki zədələrdən qorunmalıdır.

İstifadə olunmamış filtrin qablaşdırılması da istehsalçının tələblərinə uyğun saxlanmalıdır. Açılmış filtr müəyyən şəraitdə istifadə olunmasa belə zaman keçdikcə xüsusiyyətlərini itirə bilər.

Əleyhqazdan istifadə üçün təlim

İşçiyə sadəcə əleyhqaz təqdim etmək kifayət deyil. İstifadəçi avadanlığın hansı təhlükələrə qarşı nəzərdə tutulduğunu və hansı hallarda istifadə edilməməli olduğunu bilməlidir.

Maskanın taxılması, sızdırmazlığının yoxlanılması, filtrin dəyişdirilməsi, avadanlığın təmizlənməsi və saxlanması üzrə praktiki təlim keçirilməlidir.

Fövqəladə vəziyyət üçün nəzərdə tutulan əleyhqazların yerləşdiyi yer də işçilərə əvvəlcədən məlum olmalıdır.

Əleyhqazın təhlükəsizlikdə rolu

Əleyhqaz fərdi mühafizə vasitəsidir və təhlükəli maddələrə nəzarətin yeganə üsulu kimi qəbul edilməməlidir.

Mümkün olduqda təhlükəli maddənin aradan qaldırılması və ya daha təhlükəsiz maddə ilə əvəz edilməsi, prosesin qapalı sistemə keçirilməsi, lokal sorucu ventilyasiya və ümumi havalandırma kimi mühəndis nəzarət tədbirlərinə üstünlük verilir.

Tənəffüs mühafizəsi isə riskin digər üsullarla kifayət qədər azaldıla bilmədiyi hallarda əlavə qoruma tədbiri kimi tətbiq edilir.

Düzgün seçilmiş filtr, üzə uyğun maska, vaxtında dəyişdirilən komponentlər və istifadəçinin təlimi əleyhqazın real qoruyucu təsirini müəyyən edən əsas amillərdir.