Əliağa Şıxlinski

Əliağa İsmayıl oğlu Şıxlinski Azərbaycanın görkəmli hərb xadimi, general-leytenant, artilleriya nəzəriyyəçisi və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə milli ordu quruculuğunun əsas simalarından biridir. O, 23 aprel 1865-ci ildə Qazax qəzasının Aşağı Salahlı kəndində anadan olub. Hərbi karyerası Rusiya imperiyası ordusu, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və sonrakı dövrdə hərbi-pedaqoji fəaliyyət mərhələlərini əhatə edib.

Hərbi təhsili
Əliağa Şıxlinski Tiflisdə təhsil aldıqdan sonra Sankt-Peterburqdakı Mixaylovski Artilleriya Məktəbinə daxil olub. 1886-cı ildə məktəbi yüksək nəticələrlə bitirərək podporuçik hərbi rütbəsi alıb. Sonrakı xidmət illərində artilleriya sahəsində nəzəri və praktiki bilikləri ilə fərqlənib və zabitlərin hazırlanmasında müəllim kimi də fəaliyyət göstərib.

Rus-Yapon müharibəsi və Port-Artur müdafiəsi
Əliağa Şıxlinski 1904–1905-ci illər Rus-Yapon müharibəsində iştirak edib və Port-Artur qalasının müdafiəsində xüsusilə fərqlənib. O, artilleriya batareyasının komandiri kimi döyüşlərin idarə olunmasında iştirak edib. Hərbi xidmətlərinə görə müxtəlif orden və mükafatlara, o cümlədən “Qızıl qılınc” mükafatına layiq görülüb.

Artilleriya elminə töhfələri
Şıxlinski yalnız hərbi komandir deyil, həm də artilleriya nəzəriyyəçisi kimi tanınıb. Onun hazırladığı “Şıxlinski üçbucağı” və “Şıxlinski formulu” artilleriya atəşinin hesablanması və hədəflərin müəyyənləşdirilməsi sahəsində tətbiq edilən yeniliklər sırasında yer alıb. 1910-cu ildə onun “Səhra toplarının cəbhədə işlədilməsi” adlı hərbi dərs vəsaiti nəşr olunub.

General rütbəsinə yüksəlməsi
Əliağa Şıxlinski 1908-ci ildə polkovnik, 1912-ci ildə general-mayor, 1917-ci ildə isə general-leytenant rütbəsinə yüksəlib. Artilleriya sahəsindəki peşəkarlığı ona yüksək hərbi nüfuz qazandırıb. Hərbi mənbələrdə onun artilleriya üzrə dövrünün tanınmış mütəxəssislərindən biri olduğu qeyd edilir.

Azərbaycan milli ordusunun yaradılmasında rolu
1917-ci ilin sonlarında Əliağa Şıxlinski Qafqaza qayıdaraq azərbaycanlılardan ibarət hərbi birləşmələrin yaradılması prosesinə qoşulub. O, Müsəlman Korpusunun komandanı olub. 1918-ci il iyunun 26-da həmin strukturun bazasında Əlahiddə Azərbaycan Korpusunun formalaşdırılması milli ordunun qurulması prosesinin mühüm mərhələlərindən biri oldu.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində fəaliyyəti
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Əliağa Şıxlinski milli ordunun təşkili və peşəkar zabit heyətinin hazırlanmasında iştirak edib. 29 dekabr 1918-ci ildə o, hərbi nazir Səməd bəy Mehmandarovun müavini təyin olunub. Mehmandarov və Şıxlinskinin fəaliyyəti Cümhuriyyət ordusunun strukturlaşdırılması və hərbi hazırlıq sisteminin yaradılmasında mühüm rol oynayıb.

Milli hərbi təhsilin inkişafı
Şıxlinski Azərbaycanda milli zabit kadrlarının hazırlanmasına xüsusi əhəmiyyət verirdi. 1918-ci ilin fevralında o, Müsəlman Korpusunun komandiri kimi milli hərbi məktəbin yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış etmişdi. Bu təşəbbüs Azərbaycanın milli hərbi təhsil tarixinin ilkin mərhələlərindən biri hesab olunur.

Hərbi-pedaqoji fəaliyyəti
Sonrakı dövrdə Əliağa Şıxlinski hərbi elmi və pedaqoji fəaliyyətini davam etdirib. O, artilleriya və hərbi hazırlıq üzrə biliklərini yeni hərbçi nəslinə ötürüb, Azərbaycan dilində hərbi terminologiyanın inkişafına da töhfə verib. Onun xatirələri və hərbi əsərləri Azərbaycan hərb tarixinin öyrənilməsi üçün mühüm mənbələr sırasında yer alır.

Həyatının son illəri