Əməkdar artist

Əməkdar artist Azərbaycanda incəsənət sahəsində xidmətləri olan şəxslərə verilən dövlət fəxri adlarından biridir. Rəsmi adı “Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti” dir. Bu fəxri ad müstəqil Azərbaycanın fəxri adları sistemində 22 may 1998-ci il tarixli Prezident Fərmanı ilə təsis edilib.

“Əməkdar artist” ayrıca peşə və ya vəzifə deyil. Məsələn, şəxs aktyor, müğənni, musiqiçi və ya digər ifaçılıq sənəti nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərə və sənətdəki xidmətlərinə görə bu fəxri ada layiq görülə bilər.

Əməkdar artist adı kimlərə verilə bilər?

Fəxri ad incəsənətin müxtəlif istiqamətlərində fəaliyyət göstərən şəxslərə verilə bilər. Praktikada teatr, kino və musiqi sahəsinin nümayəndələrinin bu ada layiq görüldüyünü rəsmi sərəncamlarda görmək mümkündür.

Məsələn, 2018-ci ildə aktyor Xəzər Gəncəli Azərbaycanda teatr sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə “Əməkdar artist” fəxri adına layiq görülüb. 2016-cı ildə isə Azərbaycanın kino xadimlərinin təltif edilməsi haqqında Prezident Sərəncamı ilə Rasim Cəfərov və Bəhruz Əhmədliyə eyni fəxri ad verilib.

Musiqi sahəsində də bu fəxri ad təqdim olunur. 2019-cu ildə Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə İqor Butenko və Nikolay Pyatkin “Əməkdar artist” adına layiq görülüblər.

Əməkdar artist adını kim verir?

Azərbaycanda bu fəxri ad dövlət başçısının müvafiq aktı ilə verilir. Prezidentin rəsmi saytında dərc edilən sərəncamlarda şəxslərin adı, fəxri adın verilməsinin səbəbi və sənədin tarixi göstərilir.

Məsələn, Azərbaycan Musiqi Mədəniyyəti Dövlət Muzeyinin əməkdaşları Davud Abdullayev və Fəzilə Rəhimova 26 sentyabr 2017-ci il tarixli Prezident Sərəncamı ilə Azərbaycanın musiqi irsinin təbliğində səmərəli fəaliyyətlərinə görə “Əməkdar artist” fəxri adına layiq görülüblər.

Bu səbəbdən hansısa sənətçinin Əməkdar artist olub-olmadığını müəyyənləşdirərkən Prezidentin rəsmi sərəncamı və dövlət hüquqi aktları ən etibarlı mənbələr sırasındadır.

Əməkdar artist və Xalq artisti arasında fərq

“Əməkdar artist” və “Xalq artisti” Azərbaycanın iki ayrı fəxri adıdır. Hər ikisi 1998-ci ildə təsis edilmiş fəxri adların rəsmi siyahısına daxildir.

“Xalq artisti” daha yüksək fəxri ad kimi qəbul olunur. Rəsmi sərəncamlarda da bu adlar ayrı kateqoriyalar şəklində göstərilir. Məsələn, 2019-cu ildə mədəniyyət xadimlərinin təltif olunması zamanı bir qrup şəxs “Xalq artisti”, digərləri isə “Əməkdar artist” fəxri adı ilə təltif edilib.

Şəxsin əvvəlcə mütləq Əməkdar artist olub yalnız bundan sonra Xalq artisti adına təqdim edilməsi barədə hər bir hal üçün avtomatik nəticə çıxarmaq düzgün deyil. Fəxri ad konkret dövlət aktı ilə verilir.

Əməkdar artist fəxri adı nə üçün verilir?

Rəsmi sərəncamların mətnlərində fəxri adın verilmə səbəbi konkret sahədə xidmətlərlə əlaqələndirilir. Bu, teatr sənətinin, kinematoqrafiyanın, musiqi mədəniyyətinin və ya bütövlükdə Azərbaycan incəsənətinin inkişafına xidmət ola bilər.

Deməli, “Əməkdar artist” ifadəsindəki “əməkdar” sözü sadəcə uzun müddət sənətdə işləyən şəxs mənasında istifadə edilmir. Söhbət dövlət tərəfindən rəsmən verilmiş fəxri addan gedir. Uzun illər aktyor, müğənni və ya musiqiçi kimi fəaliyyət göstərmək şəxsi avtomatik olaraq Əməkdar artist etmir.

Əməkdar artistin döş nişanı

Azərbaycan Respublikasının fəxri adları üçün xüsusi döş nişanları müəyyən edilib. 9 iyun 2003-cü il tarixli Prezident Fərmanı ilə fəxri ad vəsiqəsinin nümunəsi, həmçinin döş nişanlarının təsviri və eskizləri təsdiqlənib.

Rəsmi təsvirə əsasən, “Əməkdar artist” fəxri adının döş nişanı göy mina ilə işlənmiş, gümüş suyuna çəkilmiş bürüncdən hazırlanır. Nişanın diametri 40 millimetr, qalınlığı isə 3 millimetrdir. Onun mərkəzi hissəsində səkkizguşəli ulduz və alov dillərindən ibarət relyefli təsvir yerləşir.

Fəxri ad nə vaxt təsis edilib?

Müstəqil Azərbaycan Respublikasında fəxri adlar sistemi 22 may 1998-ci il tarixli 706 nömrəli Prezident Fərmanı ilə müəyyən edilib. Həmin sənəddə “Xalq artisti”, “Xalq rəssamı”, “Əməkdar incəsənət xadimi”, “Əməkdar artist”, “Əməkdar rəssam” və digər fəxri adlar təsis olunub.

Fərmanda sənəd imzalanana qədər verilmiş fəxri adların da onları almış şəxslər üçün qüvvədə saxlanıldığı və müstəqil Azərbaycan Respublikasının fəxri adları hesab edildiyi göstərilib.

Beləliklə, Əməkdar artist Azərbaycan incəsənətinin inkişafında xidmətləri dövlət səviyyəsində qiymətləndirilmiş sənət nümayəndəsinə verilən rəsmi fəxri addır. Bu adı gündəlik danışıqda sənətçiyə verilən qeyri-rəsmi tərifdən fərqləndirmək vacibdir.