Erqoterapiya

Erqoterapiya: Müstəqil həyat fəaliyyətinin bərpası sənəti Hər hansı bir xəstəlik, travma, anadangəlmə qüsur və ya qocalma səbəbindən fərdlərin gündəlik həyat fəaliyyətlərində məhdudiyyətlər yarana bilər. Bu zaman reabilitasiya elminin ən humanist və effektiv sahələrindən biri olan erqoterapiya (beynəlxalq terminologiyada Occupational Therapy - iş və uğraşı terapiyası) dövrəyə girir. Erqoterapiya — fiziki, əqli, sosial və ya sensor xüsusiyyətlərindən asılı olmayaraq, şəxsin gündəlik həyatda (yemək yemək, geyinmək, işləmək, yazı yazmaq, sosiallaşmaq) maksimum dərəcədə müstəqil olmasını hədəfləyən, şəxsəyönümlü rəsmi tibbi-pedaqoji reabilitasiya sahəsidir. Bu sahədə fəaliyyət göstərən peşəkar mütəxəssislər erqoterapevt adlanır. Onların əsas məqsədi pasiyentin xəstəliyini tamamilə yox etmək deyil, mövcud potensialdan istifadə edərək onu cəmiyyətə və fərdi həyata tam adaptasiya etməkdir. Erqoterapiyanın əsas rəsmi tətbiq sahələri Erqoterapiya çoxşaxəli bir elm sahəsi olduğu üçün fərqli yaş qrupları və fərqli diaqnozlara sahib şəxslərlə xüsusi metodologiyalar əsasında işləyir: Pediatrik (Uşaq) Erqoterapiyası: Autizm spektr pozuntusu, Daun sindromu, Serebral İflic (Sİ), diqqət dağınıqlığı və hiperaktivlik (HBDS) olan uşaqlarla aparılır. Burada əsasən oyun terapiyası və sensor inteqrasiya (hissiyyatların tənzimlənməsi) üsullarından istifadə olunur. Uşağın qələm tutma, qayçı ilə kəsmə, düymə ilikləmə kimi incə motor bacarıqları inkişaf etdirilir. Nevroloji və Geriatrik (Ahıl yaşlılar) Reabilitasiyası: İnsult (fəlc), Parkinson, Altsheymer xəstəliyi və ya ağır baş beyin travmaları keçirmiş böyüklərin reabilitasiyasında mühüm rol oynayır. Pasiyentə itirilmiş gündəlik hərəkət vərdişləri yenidən öyrədilir. Psixiatrik Erqoterapiya: Depressiya, şizofreniya və ya obsessiv-kompulsiv pozuntu kimi psixi sağlamlıq problemləri olan şəxslərin sənət, sənətkarlıq (məsələn: dulusçuluq, toxuculuq, rəsm) vasitəsilə emosional balansını bərpa etməyə və onları yenidən iş həyatına qazandırmağa kömək edir. Erqoterapevtik müdaxilənin rəsmi mərhələləri Peşəkar bir erqoterapiya prosesi standart və elmi əsaslı plan üzrə həyata keçirilir: 1 Metroloji və Klinik Qiymətləndirmə Fərdi diaqnostika Erqoterapevt pasiyentin fiziki, koqnitiv (əqli) və sensor vəziyyətini xüsusi beynəlxalq testlərlə yoxlayır. Onun ev, məktəb və ya iş mühitində hansı çətinliklərlə qarşılaşdığını müəyyənləşdirir. 2 Fərdi Terapiya Planının Hazırlanması Hədəflərin təyini Pasiyentin və ailəsinin istəkləri nəzərə alınaraq real və rəsmi hədəflər qoyulur (məsələn: "3 ay ərzində uşaq sərbəst şəkildə qaşıq tutub yemək yeyəcək" və ya "pasiyent kömək olmadan köynəyini geyinəcək"). 3 Evin və ya Mühitin Erqonomik Adaptasiyası Ətraf mühitin adaptasiyası Gərəkirsə, terapevt pasiyentin yaşadığı mühitdə dəyişikliklər təklif edir. Məsələn, əlil arabası üçün pandusların quraşdırılması, hamam otağına xüsusi tutacaqların yerləşdirilməsi və ya xüsusi dizayn edilmiş erqonomik qaşıq, qələm kimi köməkçi alətlərin (adaptive equipment) seçilməsi. Mühüm Fərq — Fiziki Terapiya (Fizioterapiya) və Erqoterapiya: Fizioterapiya daha çox əzələ gücünü artırmağa, oynaq hərəkətliliyini bərpa etməyə və ağrını azaltmağa (anatomik səviyyədə) fokuslanır. Erqoterapiya isə bu fiziki gücü funksional formaya salır — yəni o əzələ gücü ilə pasiyentin öz həyatını necə idarə edəcəyini, necə müstəqil olacağını öyrədir. Cəmiyyət və inklüzivlik üçün əhəmiyyəti Erqoterapiya, müasir dünyada inklüziv cəmiyyətin (bütün fərdlərin bərabər iştirak etdiyi mühit) qurulmasında ən böyük rəsmi sütunlardan biridir. Bu terapiya sayəsində xüsusi qayğıya ehtiyacı olan fərdlər başqalarından asılılığı minimuma endirərək həm iqtisadi, həm də sosial baxımdan aktiv vətəndaşlara çevrilirlər. Son illərdə Azərbaycanda da həm pediatrik klinikalarda, həm də dövlət reabilitasiya mərkəzlərində erqoterapiya xidmətlərinə və bu sahənin rəsmi inkişafına böyük önəm verilməkdədir.