#fərhad quliyev
Fərhad Quliyev
Fərhad Eldar oğlu Quliyev azərbaycanlı arxeoloq, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun direktorudur. Onun elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini Azərbaycanın Neolit və Xalkolit dövrlərinin arxeologiyası, erkən əkinçi-maldar icmaların inkişafı, qədim metallurgiya, məskunlaşma prosesləri və Cənubi Qafqazın tarixəqədərki mədəniyyətləri təşkil edir. 2026-cı ilin sentyabrında AMEA və institutun rəsmi məlumatlarında Fərhad Quliyev institutun direktoru kimi göstərilir.
Fərhad Quliyevin təhsili və elmi dərəcəsi
Fərhad Quliyev 14 oktyabr 1973-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bakı Dövlət Universitetində ali təhsil alıb. 2003-cü ildə arxeologiya ixtisası üzrə “Qədim Azərbaycanda atçılıq” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək tarix üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alıb. O, dosent elmi adına malikdir.
Azərbaycan arxeologiyası üzrə tədqiqatları
Fərhad Quliyevin tədqiqatlarında Azərbaycanın qədim arxeoloji mədəniyyətləri və onların Ön Asiya sivilizasiyaları ilə əlaqələri mühüm yer tutur. Onun araşdırmaları erkən oturaq həyat tərzi, əkinçilik və maldarlığın inkişafı, qədim metallurgiya, demoqrafik proseslər, miqrasiyalar və müxtəlif regionlar arasında mədəni əlaqələr kimi mövzuları əhatə edir. AMEA-nın elmi profilində onun Azərbaycan və xarici ölkələrdə dərc edilmiş çoxsaylı elmi əsərlərinin olduğu göstərilir.
Göytəpə Neolit yaşayış məskəninin tədqiqi
Fərhad Quliyevin elmi fəaliyyətində Tovuz rayonunda yerləşən Göytəpə Neolit yaşayış məskəninin araşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Göytəpədə aparılmış tədqiqatlar nəticəsində yaşayış yerinin bir-birini əvəz edən 14 məskunlaşma mərhələsi müəyyənləşdirilib. Radiokarbon analizləri yaşayış məskəninin xronologiyasını və Orta Kür hövzəsində Neolit dövrü icmalarının inkişaf mərhələlərini daha dəqiq öyrənməyə imkan verib. Fərhad Quliyev uzun müddət bu abidədə aparılan arxeoloji tədqiqatlara rəhbərlik edib.
Göytəpə haqqında beynəlxalq elmi monoqrafiya
Fərhad Quliyev yapon arxeoloq Yoşihiro Nişiaki ilə birlikdə Göytəpəyə həsr edilmiş fundamental elmi monoqrafiyanın həmmüəllifidir. “Göytepe: Neolithic Excavations in the Middle Kura Valley, Azerbaijan” adlı əsər 2021-ci ildə Oksfordda “Archaeopress” nəşriyyatı tərəfindən çap olunub. Monoqrafiyada Göytəpədə aparılan qazıntıların nəticələri və Orta Kür hövzəsinin Neolit dövrü geniş şəkildə araşdırılıb.
Hacıələmxanlı və Menteştəpə arxeoloji abidələri
Fərhad Quliyevin elmi əsərləri arasında Hacıələmxanlı və Menteştəpə kimi qədim yaşayış yerlərində aparılmış tədqiqatlar da mühüm yer tutur. Hacıələmxanlı ilə bağlı beynəlxalq araşdırmalarda erkən Neolit icmalarının həyat tərzi, əmək alətləri, keramika istehsalı, bitki və heyvan qalıqları öyrənilib. Menteştəpə üzrə tədqiqatlar isə Xalkolit dövrü və qədim metallurgiyanın inkişafının araşdırılmasına töhfə verib.
Beynəlxalq arxeoloji ekspedisiyalarda fəaliyyəti
Fərhad Quliyev Azərbaycan arxeologiyasının beynəlxalq elmi əməkdaşlıq çərçivəsində tədqiqində iştirak edən alimlərdəndir. O, Azərbaycan və Yaponiya alimlərinin birgə ekspedisiyalarına rəhbərlik edib, Fransa və Türkiyədən olan arxeoloqlarla ortaq tədqiqatlarda iştirak edib. Göytəpə və Kiçiktəpədə Azərbaycan-Fransa ekspedisiyalarının araşdırmaları Cənubi Qafqazda neolitləşmə prosesinin və regionun Yaxın Şərqlə əlaqələrinin öyrənilməsinə yönəlib.
Arxeologiya və Antropologiya İnstitutuna rəhbərliyi
Fərhad Quliyev 2023-cü ilin iyununda AMEA-nın o zamankı Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutunun direktoru vəzifəsini icra edən təyin olunub. Daha sonra Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun direktoru seçilib və AMEA Rəyasət Heyəti tərəfindən vəzifəsinə təsdiqlənib. Bundan əvvəl o, institutun Elmi fond və ekspozisiya şöbəsinin müdiri və Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının rəhbəri kimi fəaliyyət göstərib.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda arxeoloji araşdırmalar
Fərhad Quliyevin rəhbərlik etdiyi institut 2026-cı ildə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda arxeoloji tədqiqatların əhatəsini genişləndirib. Ağdam, Xocalı, Xocavənd, Əskəran və Zəngilan daxil olmaqla müxtəlif ərazilərdə tarixəqədərki dövrdən orta əsrlərədək geniş zaman intervalını əhatə edən araşdırmalar planlaşdırılıb və həyata keçirilib. Tədqiqat proqramına həmçinin antropoloji araşdırmalar və qədim dövlətçilik mərhələlərinin öyrənilməsi daxildir.
Arxeoloji irsin qorunması və yeni tədqiqat istiqamətləri
Fərhad Quliyev institut direktoru kimi arxeoloji irsin qorunması, rəqəmsal sənədləşdirmə, muzeyləşdirmə və beynəlxalq əməkdaşlıq layihələrində də iştirak edir. 2026-cı ildə “İçərişəhər” və “Qala” qoruqlarında arxeoloji tədqiqatların genişləndirilməsi istiqamətində əməkdaşlıq müzakirələri aparılıb. Həmin ilin sentyabrında isə Azərbaycan və Türkiyə alimləri ilə sualtı arxeologiya və sualtı mədəni irsin mühafizəsi üzrə yeni əməkdaşlıq imkanları nəzərdən keçirilib.
