fincan

Fincan: İsti ritualların və erqonomik dizaynın kəsişmə nöqtəsi Səhər oyandığımızda içdiyimiz ilk qoxulu qəhvə, dostlarla səmimi söhbətləri müşayiət edən dadlı çay və ya soyuq qış günlərində bizi isidən bitki dəmləmələri... Bütün bu gündəlik, kiçik hüzur anlarının ortaq bir vizual və funksional qəhrəmanı var: Fincan. Fincan — əsasən isti içkilərin (çay, qəhvə, kakao, isti şokolad və s.) içilməsi üçün nəzərdə tutulmuş, tutacaqlı (qulplu), kiçik və ya orta ölçülü mətbəx qabıdır. Fincanı digər sadə şüşə stəkanlardan fərqləndirən ən mühüm cəhət, onun həm istiliyi qorumaq xüsusiyyəti, həm də insanın əlini yandırmadan rahat idarə olunmasını təmin edən erqonomik quruluşudur. Tarixi təkamülü: Gildən zərif çiniyə Fincanın və onun ayrılmaz parçası olan "qulp" (tutacaq) sisteminin yaranması bəşəriyyətin dulusçuluq və kulinariya tarixi ilə sıx bağlıdır: Qədim dövrlər: İlk insanlar isti mayeləri heyvan buynuzlarından, içi oyulmuş taxtalardan və ya sadə gil qablardan içirdilər. Bu qabların tutacağı olmadığı üçün qaynar mayeləri içmək olduqca çətin idi. Qulpun icadı: İlk tutacaqlı keramika qablar tunc dövründə formalaşmağa başladı. Arxeoloji qazıntılar qədim yunan və Roma mədəniyyətlərində, eləcə də qədim Azərbaycan ərazisindəki məskənlərdə fərqli relyefli və qulplu gil piyalələrin istifadə olunduğunu göstərir. Şərqdən gələn zəriflik: Çində çini (porselen) sənətinin inkişafı ilə incə divarlı piyalələr yarandı. Lakin Çin mədəniyyətində çay ənənəvi olaraq qulpsuz piyalələrdən içilirdi. XVII-XVIII əsrlərdə çay və qəhvə Avropaya ayaq açdıqdan sonra, Avropa aristokratiyasının tələbi ilə bu zərif çini qablara xüsusi qulplar əlavə edildi və müasir mənada "fincan" və onun altlığı (nəlbəki) mədəniyyəti formalaşdı. İçki növünə görə fincan növləri Kulinariya etiketində və müasir kofeşop (coffee shop) mədəniyyətində hər bir içkinin temperaturuna, konsentrasiyasına və həcminə uyğun xüsusi fincan dizaynı tətbiq olunur: Espresso fincanı (Demitas / Demitasse): Ən kiçik ölçülü fincan növüdür (həcmi adətən 60-90 ml olur). Qəhvənin temperaturunu uzun müddət saxlamaq və üzərindəki kremanı (köpüyü) qorumaq üçün divarları olduqca qalın, dibi isə dar və konusvari hazırlanır. Əksərən porselendən tikilir. Kapuçino (Cappuccino) fincanı: Həcmi 150-220 ml arasında dəyişir. Geniş ağız quruluşuna malikdir ki, bu da baristanın qəhvə üzərində süd köpüyü ilə nəfis şəkillər çəkməsinə (Latte Art sənətinə) imkan yaradır. Çay fincanı: Qəhvə fincanlarına nisbətən daha geniş, divarları isə daha incə olur. Çayın ətrinin və rənginin tam hiss olunması üçün daxili hissəsi adətən ağ rəngdə saxlanılır. Nəlbəkisi ilə birgə servis edilir. Mətbəx fincanı (Mug / Maq): Gündəlik ev və ofis mühitində istifadə olunan, böyük həcmli (300-500 ml), qalın divarlı, silindrik və silisium-şüşə və ya ağır keramikadan hazırlanan praktik fincan növüdür. Filtrlənmiş qəhvə, kakao və ya böyük həcmli çaylar üçün idealdır. Material seçimi və interyerdə estetik dəyəri Fincanın hazırlandığı material içkinin dadına birbaşa təsir edir: Porselen (Çini): Dadı ən təmiz saxlayan və istiliyi bərabər paylayan materialdır. Professional qəhvə dequstasiyalarında yalnız ağ porselen fincanlardan istifadə olunur. Keramika (Saxsı): Təbii, rustik və əl əməyi (handmade) fincanların əsasını təşkil edir. İsti və səmimi bir interyer ab-havası yaratmaq üçün mükəmməldir. Borosiliksat şüşə: Son illərin ən böyük trendlərindən biridir. İkiqat divarlı (double wall) şüşə fincanlar içkinin sanki havada asılı qaldığı vizual effektini yaradır, eyni zamanda vakuum qatı sayəsində çöl tərəfi qətiyyən qızmır. Müasir interyer dizaynında zövqlə seçilmiş fincan dəstləri və ya usta sənətkarların əlindən çıxmış unikal gil fincanlar mətbəx rəflərinin, kofe künclərinin (coffee corner) vizual relyefini tamamlayan mühüm dekorativ elementlər hesab olunur. Fincan — sadəcə içki içmək üçün bir qab deyil, insanın özü ilə baş-başa qaldığı və ya doğmaları ilə bölüşdüyü zaman kəsiyinin estetik çərçivəsidir. Düzgün seçilmiş fincan, içdiyimiz qəhvənin və ya çayın dadını vizual zövqlə birləşdirərək gündəlik həyatımıza xüsusi bir harmoniya və rahatlıq bəxş edir.