fiqur

Həndəsədə fiqur (həndəsi fiqur), müəyyən bir sərhədi, forması və ölçüsü olan, nöqtələr çoxluğundan ibarət fəza və ya müstəvi hissəsidir. Fiqurlar rəqəmsal dizayndan tutmuş memarlıq və mühəndisliyə qədər hər bir vizual strukturun təməl arxitekturasını təşkil edir.Ölçülərinə və fəzadakı yerləşməsinə görə həndəsi fiqurlar iki əsas qrupa bölünür: müstəvi (ikiölçülü) fiqurlar və fəza (üçölçülü) fiqurlar.1. Müstəvi (İkiölçülü - 2D) FiqurlarMüstəvi fiqurlar yalnız iki ölçüyə — uzunluğa və enə malikdir. Onların həcmi olmur, yalnız sahəsi ($S$) və perimetri ($P$) hesablanır.Üçbucaq: Üç tərəfi və üçbucağı olan qapalı fiqurdur. Tərəflərinin uzunluğuna görə bərabərtərəfli, bərabəryanlı və müxtəliftərəfli növlərə bölünür.Kvadrat: Bütün tərəfləri bərabər və bütün daxili bucaqları düz bucaq ($90^\circ$) olan dördbucaqlıdır.Düzbucaqlı: Qarşı tərəfləri bərabər və paralel olan, daxili bucaqları $90^\circ$ təşkil edən dördbucaqlıdır.Çevrə və Disk (Dairə): Müstəvidə verilmiş nöqtədən (mərkəzdən) eyni məsafədə olan nöqtələr çoxluğunun əmələ gətirdiyi qapalı xətt çevrə, onun daxili sahəsi ilə birlikdə olan forması isə dairə adlanır.2. Fəza (Üçölçülü - 3D) Fiqurlar (Həndəsi Cisimlər)Fəza fiqurları üç ölçüyə — uzunluğa, enə və hündürlüyə (dərinliyə) malikdir. Müstəvi fiqurlardan fərqli olaraq, bu fiqurların həm də həcmi ($V$) mövcuddur.Kub: Bütün üzləri bir-birinə bərabər kvadratlardan ibarət olan düzgün çoxüzlüdür (6 üzü, 12 tili, 8 təpə nöqtəsi var).Paralelepiped: Üzləri düzbucaqlılardan ibarət olan prizmadır (məsələn, kərpic və ya qutu forması).Silindr: Alt və üst oturacaqları bir-birinə paralel bərabər dairələrdən, yan səthi isə əyilmiş müstəvidən ibarət fəza fiqurudur.Konus: Oturacağı dairədən ibarət olan və yan səthi bir təpə nöqtəsində birləşən həndəsi cisimdir.Kürə (Sfera): Fəzada verilmiş nöqtədən eyni məsafədə olan nöqtələr çoxluğunun əmələ gətirdiyi qapalı fəza fiqurudur (məsələn, top forması).Fiqurların Analitik Müqayisə CədvəliFiqurların ölçü və hesablama parametrlərinə görə fərqləri:Fiqurun TipiÖlçü SayıƏsas GöstəriciləriHesablanan ParametrlərNümunələrMüstəvi (2D)2 Ölçü (En, Uzunluq)Hamar səth üzərində çəkilir, dərinliyi yoxdur.Perimetr ($P$), Sahə ($S$)Üçbucaq, Kvadrat, Romb, TrapesiyaFəza (3D)3 Ölçü (En, Uzunluq, Hündürlüyə)Fəzada müəyyən yer tutur, dərinliyi var.Səthin Sahəsi ($S$), Həcm ($V$)Kub, Piramida, Silindr, KürəMüstəvi Fiqurların Mürəkkəblik AlqoritmiHəndəsədə hər bir mürəkkəb fiqur daha sadə elementlərin ardıcıl birləşməsindən formalaşır:1.Nöqtə və Xətt:Ən sadə element.Ölçüsü olmayan nöqtələr birləşərək düz və ya sınıq xətləri (tərəfləri) əmələ gətirir.2.Müstəvi Fiqurun Yaranması:Qapalı çoxbucaqlılar.Xətlər müəyyən bucaqlar altında kəsişərək qapalı strukturlar (üçbucaq, dördbucaqlı və s.) formalaşdırır.3.Fəza Cisminin (3D) Strukturlaşması:Müstəvilərin birləşməsi.Müxtəlif müstəvi fiqurlar (üzlər) fəzada til və təpə nöqtələri vasitəsilə birləşərək həcmli həndəsi cisimləri (məsələn, kub və ya piramidanı) yaradır.Dizayn və Memarlıq Qeydi: Üçölçülü modelləşdirmədə (3D Max, AutoCAD) istifadə olunan bütün mürəkkəb obyektlər və interyer elementləri əslində təməl həndəsi fiqurların (poliqonların) birləşməsindən və modifikasiyasından yaranır. Fiqurların həndəsi xassələrini bilmək vizual məkanda düzgün proporsiya və perspektiv qurmağın əsasıdır.