Gəmi mühərriki

Gəmi mühərriki gəminin hərəkətini təmin edən əsas enerji qurğusudur. O, yanacağın və ya digər enerji mənbəyinin yaratdığı enerjini mexaniki hərəkətə çevirərək gəminin pərvanəsini və ya digər hərəkətverici sistemini işlədilir. Gəmi mühərrikləri yük gəmilərində, tankerlərdə, sərnişin gəmilərində, bərələrdə, yedək gəmilərində və digər dəniz nəqliyyat vasitələrində istifadə olunur.

Dizel gəmi mühərrikləri
Müasir ticarət gəmilərində ən geniş yayılmış mühərrik növlərindən biri dizel mühərrikidir. Böyük okean gəmilərində aşağıdövrlü iki taktlı dizel mühərriklərindən, daha kiçik və sürətli gəmilərdə isə orta və yüksək dövrlü dörd taktlı mühərriklərdən istifadə oluna bilər. Bu mühərriklər yüksək güc və uzunmüddətli istismar imkanlarına görə dəniz nəqliyyatında geniş tətbiq edilir.

Əsas və köməkçi mühərriklər
Gəmidə əsas mühərrik gəminin hərəkətini təmin edir. Köməkçi mühərriklər və generatorlar isə elektrik enerjisinin istehsalı, nasosların, ventilyasiya sistemlərinin, işıqlandırmanın və digər gəmi avadanlıqlarının işləməsi üçün istifadə olunur. Böyük gəmilərdə bu sistemlər vahid enerji təsərrüfatının bir hissəsi kimi fəaliyyət göstərir.

Gəmi mühərrikinin əsas hissələri
Dizel gəmi mühərrikinin əsas hissələrinə silindrlər, porşenlər, krank mili, şatunlar, silindr başlığı, yanacaq sistemi, yağlama sistemi və soyutma sistemi daxildir. Yanacaq silindrdə yandıqda yaranan təzyiq porşeni hərəkət etdirir, bu hərəkət isə krank mili vasitəsilə fırlanma enerjisinə çevrilir.

Mühərrik və pərvanə sistemi
Gəmi mühərrikinin yaratdığı fırlanma qüvvəsi şaft xətti vasitəsilə pərvanəyə ötürülür. Pərvanə suyu arxaya doğru hərəkət etdirərək gəmini irəli aparan dartı qüvvəsi yaradır. Bəzi gəmilərdə mühərrik pərvanəyə reduktor vasitəsilə qoşulur, digər konstruksiyalarda isə birbaşa ötürücü sistemdən istifadə olunur.

İki taktlı və dörd taktlı mühərriklər
Böyük dəniz gəmilərində aşağı dövrlü iki taktlı mühərriklər geniş istifadə olunur. Onlar yüksək fırlanma momenti yaratdığı üçün iri pərvanələri birbaşa hərəkət etdirə bilir. Dörd taktlı mühərriklər isə daha çox sərnişin gəmiləri, yedək gəmiləri, yardımçı gəmilər və elektrik generatorlarında tətbiq olunur.

Gəmi mühərrikinin soyutma sistemi
Mühərrik işləyərkən yüksək temperatur yarandığı üçün soyutma sistemi vacibdir. Gəmi mühərriklərində adətən qapalı şirin su konturu və dəniz suyu ilə işləyən istilik dəyişdiricilərindən istifadə olunur. Soyutma sistemində nasazlıq mühərrikin həddindən artıq qızmasına və ciddi texniki problemlərə səbəb ola bilər.

Yağlama və yanacaq sistemləri
Yağlama sistemi mühərrikin hərəkətli hissələri arasındakı sürtünməni azaldır və komponentlərin aşınmasının qarşısını alır. Yanacaq sistemi isə yanacağın saxlanılması, təmizlənməsi, təzyiq altında mühərrikə ötürülməsi və silindrlərə püskürdülməsini təmin edir. Hər iki sistem mühərrikin etibarlı və uzunmüddətli işləməsi üçün əsas əhəmiyyət daşıyır.

Mühərrik otağı
Gəmi mühərriki adətən mühərrik otağında yerləşir. Burada əsas mühərriklə yanaşı generatorlar, nasoslar, kompressorlar, yanacaq və yağ sistemləri, boru xətləri və digər mexaniki avadanlıqlar yerləşir. Mühərrik otağı yüksək temperatur, səs-küy, hərəkətli mexanizmlər və yanacaq sistemləri səbəbindən ciddi təhlükəsizlik tədbirləri tələb edən sahədir.

Gəmi mühərriklərinin texniki xidməti
Dəniz mühərrikləri fasiləsiz və ağır iş rejimində çalışdığı üçün onların müntəzəm texniki baxışı vacibdir. Yağ səviyyəsinin, temperaturun, təzyiqin və vibrasiyanın izlənməsi, filtrlərin dəyişdirilməsi və mühərrik hissələrinin periodik yoxlanılması texniki xidmətin əsas hissələrindəndir. Planlı texniki qulluq mühərrikin nasazlıq riskini azaldır və gəminin təhlükəsiz istismarına kömək edir.