Giliz

Giliz — odlu silahın patronunun (gülləsinin) əsas tərkib hissələrindən biri olub, barıt yükünü, alışdırıcı kapsulu və mərmini (gülləni) vahid bir gövdədə birləşdirən metal və ya plastik qabdır. Atəş açılan zaman güllə lülədən çıxıb hədəfə doğru uçur, giliz isə silahın növündən asılı olaraq ya lülə qutusundan kənara atılır, ya da lülənin daxilində qalır. 1. Gilizin Əsas Funksiyaları Giliz sadəcə bir "qab" deyil, onun bir neçə mühüm texniki vəzifəsi var: Birləşdirmə: Patronun bütün komponentlərini (güllə, barıt, kapsul) bir yerdə saxlayır. Qoruma: Barıt yükünü rütubətdən, kənar təsirlərdən və mexaniki zədələrdən qoruyur. Obturasiya: Atəş anında barıt qazlarının yüksək təzyiqi nəticəsində giliz genişlənərək lülənin divarlarına yapışır və qazın geriyə (atıcıya tərəf) sızmasının qarşısını alır. İstilik ötürülməsi: Yanma zamanı yaranan istiliyin bir hissəsini özünə götürərək silahın lüləsinin həddindən artıq qızmasını ləngidir. 2. Gilizin Quruluşu Standart bir metal giliz aşağıdakı hissələrdən ibarətdir: Ağız hissəsi: Güllənin yerləşdirildiyi və sıxıldığı yuxarı hissə. Gödə (Gövfə): Barıtın yerləşdiyi əsas tutum. Daban (Tuban): Gilizin aşağı, qalın hissəsi. Burada silahın çıxarıcı mexanizminin (ekstraktor) yapışması üçün xüsusi kənarlar və ya oyuq olur. Kapsul yuvası: Dabanın mərkəzində yerləşən və alışdırıcı kapsulun taxıldığı boşluq. 3. Hazırlandığı Materiallar Gilizlər tətbiq sahəsinə görə müxtəlif materiallardan hazırlanır: Latun (Pirinç): Ən geniş yayılmış materialdır. Elastikdir, paslanmaya davamlıdır və bir neçə dəfə yenidən doldurula bilər. Polad: Daha ucuzdur, adətən hərbi sursatlarda istifadə olunur. Paslanmaması üçün üzəri lak və ya sinklə örtülür. Plastik: Əsasən ov tüfənglərinin (yivsiz silahların) patronlarında istifadə olunur. Daban hissəsi adətən metaldan olur. Karton: Köhnə növ ov patronlarında istifadə edilirdi, müasir dövrdə nadir hallarda rast gəlinir. 4. Formalarına Görə Növləri Silahın və patronun növünə görə gilizlər müxtəlif həndəsi formalarda olur: Silindrik: Hamar, düz divarları olan gilizlər (məsələn, tapança patronları). Konusvari: Aşağıdan yuxarıya doğru daralan forma. Şüşəvari (Butulka formalı): Gövdəsi geniş, ağız hissəsi isə dar olan gilizlər (məsələn, avtomat və snayper tüfəngləri üçün). Bu forma daha çox barıt yerləşdirməyə və yüksək təzyiq yaratmağa imkan verir. 5. Atəşdən Sonrakı Proses Atəş açıldıqdan sonra giliz ya silah tərəfindən avtomatik olaraq kənara atılır (avtomatlarda və tapançalarda), ya da atıcı tərəfindən mexaniki olaraq çıxarılır. Yenidən istifadə (Reloading): Xüsusilə idman atıcılığında və ovçuluqda latun gilizlər təmizlənərək yenidən barıt və güllə ilə doldurula bilər.