Göyərçin

Göyərçin göyərçinkimilər dəstəsinə aid, şəhər və kənd mühitində geniş yayılan quşdur. Dünyanın bir çox bölgəsində həm vəhşi, həm də insanlarla yaxın yaşayan populyasiyaları mövcuddur. Göyərçinlər güclü istiqamət yaddaşı, sürətli uçuş qabiliyyəti və yaşayış mühitinə uyğunlaşması ilə seçilir.

Göyərçinlərin əsas xüsusiyyətləri
Göyərçinlərin bədəni yığcam, qanadları güclü, boynu qısa və başı nisbətən kiçik olur. Lələklərin rəngi növdən və cinsdən asılı olaraq boz, ağ, qara, qəhvəyi və qarışıq ola bilər. Şəhərlərdə rast gəlinən göyərçinlərin böyük hissəsi qaya göyərçininin əhliləşdirilmiş və sonradan vəhşiləşmiş formaları ilə əlaqəlidir.

Göyərçinlər yerimə və uçuş zamanı yaxşı koordinasiya nümayiş etdirirlər. Onların görmə qabiliyyəti də güclüdür və ətraf mühitdəki vizual işarələrdən istiqamət tapmaq üçün istifadə edə bilirlər.

Göyərçinlər nə ilə qidalanır?
Göyərçinlərin əsas qidasını toxumlar, dənli bitkilər və müxtəlif bitki mənşəli qidalar təşkil edir. Şəhər mühitində onlar insan qida qalıqlarından da istifadə edə bilirlər.

Göyərçinlərə davamlı olaraq duzlu, çox yağlı və emal olunmuş qidalar vermək uyğun deyil. Təbii və balanslı qida onların sağlamlığı üçün daha münasibdir.

Göyərçinlər harada yaşayır?
Vəhşi qaya göyərçinləri qayalıq ərazilər, uçurumlar və mağaralarda yuva qura bilirlər. Şəhər göyərçinləri isə binaların karnizləri, damlar, körpülər və digər hündür konstruksiyalarda məskunlaşırlar.

Şəhər tikililərinin çıxıntıları və boşluqları təbii qayalıqlara bənzədiyi üçün göyərçinlər urbanizasiya olunmuş mühitə çox yaxşı uyğunlaşıblar.

Göyərçin necə yuva qurur?
Göyərçin yuvası adətən sadə quruluşa malik olur. Quşlar nazik budaq, ot və digər yüngül materiallardan istifadə edərək kiçik platforma formasında yuva düzəldirlər.

Yuva çox vaxt qorunan və hündür yerdə qurulur. Eyni cüt uyğun yer tapdıqda həmin ərazidən təkrar istifadə edə bilər.

Göyərçin neçə yumurta qoyur?
Göyərçinlər adətən bir yumurtlama dövründə iki yumurta qoyurlar. Yumurtaların üzərində həm erkək, həm də dişi quş növbə ilə yata bilər.

Balalar yumurtadan çıxdıqdan sonra ilk dövrdə valideynlərin ifraz etdiyi xüsusi qida ilə bəslənir. Bu maddə çox vaxt “quş südü” və ya “crop milk” adlandırılır və valideynlərin çinədanında əmələ gəlir.

Göyərçin balası necə böyüyür?
Göyərçin balaları yumurtadan çıxanda zəif və tam inkişaf etməmiş vəziyyətdə olurlar. İlk günlərdə onlar valideynlərdən tam asılıdırlar və yuvada qalırlar.

Böyüdükcə lələkləri inkişaf edir, bədən çəkiləri artır və tədricən müstəqil qidalanmağa başlayırlar. Bir müddət sonra uçuş bacarığı formalaşır və yuvanı tərk edirlər.

Göyərçinlər yolu necə tapır?
Göyərçinlərin istiqamət tapma qabiliyyəti uzun müddətdir alimlərin diqqətini çəkir. Onlar günəşin mövqeyi, vizual orientirlər, qoxu məlumatları və Yer kürəsinin maqnit sahəsi kimi müxtəlif siqnallardan istifadə edə bilərlər.

Xüsusilə poçt göyərçinləri öz yuvalarına uzun məsafədən qayıtmaq qabiliyyəti ilə tanınır. Bu xüsusiyyət tarixdə rabitə məqsədi ilə istifadə olunmalarına səbəb olub.

Poçt göyərçini nədir?
Poçt göyərçini xüsusi seçmə və təlim nəticəsində evinə geri qayıtmaq qabiliyyəti gücləndirilmiş göyərçindir. Tarixdə məktub və kiçik məlumatların daşınması üçün bu quşlardan istifadə edilib.

Məlumat adətən quşun ayağına bərkidilən yüngül kapsulda daşınırdı. Müasir rabitə vasitələrinin inkişafı ilə bu üsul praktik əhəmiyyətini əsasən itirib.

Göyərçinlər tarixdə necə istifadə olunub?
Göyərçinlər minilliklər ərzində insanlar tərəfindən müxtəlif məqsədlərlə saxlanılıb. Onlardan qida, dekorativ quş, yarış və rabitə vasitəsi kimi istifadə edilib.

Xüsusilə müharibə dövrlərində poçt göyərçinləri rabitənin çətin olduğu şəraitdə məlumat çatdırmaq üçün istifadə olunurdu. Bəzi göyərçinlər mühüm mesajları çatdırdıqları üçün tarixdə tanınıblar.

Ev göyərçinləri və vəhşi göyərçinlər
Ev göyərçinləri insanlar tərəfindən uzun müddət ərzində seçilərək yetişdirilib. Bu proses nəticəsində müxtəlif görünüş, rəng, uçuş qabiliyyəti və davranış xüsusiyyətlərinə malik çoxsaylı cinslər yaranıb.

Şəhərlərdə yaşayan göyərçinlərin böyük hissəsi bir zamanlar əhliləşdirilmiş quşların nəslindən gələn və sərbəst yaşayan populyasiyalardır.

Göyərçinlərin insan sağlamlığı ilə əlaqəsi
Göyərçinlər şəhər mühitində çox sayda olduqda onların ifrazatı və yuva materialları gigiyena problemləri yarada bilər. Qurumuş ifrazatın tozu bəzi mikroorqanizmlərin yayılması ilə əlaqəli risk daşıya bilər.

Risk əsasən böyük miqdarda yığılmış ifrazatın təmizlənməsi zamanı daha yüksək olur. Belə sahələrin təmizlənməsində tozun havaya qalxmasının qarşısını almaq və uyğun fərdi qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək vacibdir.

Göyərçinlərin şəhərlərdə çoxalması
Şəhərlərdə bol qida mənbəyi, çoxsaylı yuva yerləri və təbii yırtıcıların nisbətən az olması göyərçin populyasiyasının artmasına şərait yarada bilər. İnsanların mütəmadi yem verməsi də bu artımı sürətləndirə bilər.

Böyük populyasiyalar binalarda çirklənmə, səthlərin zədələnməsi və sanitariya problemləri yarada bilər. Buna görə bəzi şəhərlərdə göyərçinlərin sayının humanist üsullarla idarə olunması üçün xüsusi tədbirlər görülür.

Ağ göyərçin nəyi simvolizə edir?
Ağ göyərçin müxtəlif mədəniyyət və dini ənənələrdə sülh, təmizlik və ümid simvolu kimi qəbul edilir. Sülh göyərçini obrazı xüsusilə XX əsrdə beynəlxalq səviyyədə geniş yayılıb.

Göyərçin ümumilikdə incəsənət, ədəbiyyat və dini mətnlərdə müxtəlif simvolik mənalar daşıyan quşlardan biridir.

Göyərçinlərin ömrü nə qədərdir?
Göyərçinlərin ömrü yaşayış şəraitindən, qida təminatından, xəstəliklərdən və yırtıcılardan asılıdır. Şəhər şəraitində yaşayan vəhşi göyərçinlərin ömrü çox vaxt müxtəlif risklər səbəbindən məhdud olur.

Yaxşı qulluq edilən ev göyərçinləri isə daha uzun müddət yaşaya bilər. Buna görə bütün göyərçinlər üçün vahid ömür göstəricisi vermək düzgün deyil.

Göyərçinlərin təbiətdə rolu
Göyərçinlər ekosistemin bir hissəsi olaraq müxtəlif yırtıcı quşlar və digər heyvanlar üçün qida mənbəyi ola bilərlər. Bəzi növlər bitki toxumlarının yayılmasına da müəyyən dərəcədə təsir göstərə bilər.

Şəhər ekosistemində isə göyərçin insan fəaliyyəti ilə ən yaxşı uyğunlaşmış quşlardan biri hesab olunur və urbanizasiya olunmuş mühitin xarakterik canlılarından biridir.