Gülnaz Əhmədova

Gülnaz Əhmədova Azərbaycan Milli Xalça Muzeyinin bərpaçı-rəssamıdır. Onun peşə fəaliyyəti muzey eksponatlarının, xüsusilə xalça və tekstil nümunələrinin qorunması, konservasiyası və bərpası sahəsi ilə bağlıdır. Bərpaçı-rəssam tarixi və bədii əhəmiyyət daşıyan əsərlərin fiziki vəziyyətini qiymətləndirir, zədələnmiş hissələrin möhkəmləndirilməsi və eksponatın gələcək nəsillər üçün qorunması istiqamətində xüsusi metodlardan istifadə edir. Gülnaz Əhmədovanın fəaliyyəti Azərbaycan xalça sənətinin maddi irsinin mühafizəsi ilə birbaşa əlaqəlidir.

Azərbaycan Milli Xalça Muzeyində bərpaçı-rəssamın fəaliyyəti
Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi xalça və dekorativ-tətbiqi sənət nümunələrinin toplanması, qorunması, öyrənilməsi və nümayiş etdirilməsi ilə məşğul olan ixtisaslaşmış muzeydir. Muzey kolleksiyasında xalçalarla yanaşı tikmə, geyim, zərgərlik, keramika, metal və digər dekorativ-tətbiqi sənət nümunələri də qorunur. Belə kolleksiyaların uzunmüddətli mühafizəsində bərpaçı və konservatorların işi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Xalçaların bərpası və konservasiyası necə aparılır?
Tarixi xalçanın bərpasına başlamazdan əvvəl onun materialı, toxunma texnikası, zədələnmiş hissələri və ümumi vəziyyəti öyrənilir. Xalçanın səthindəki çirklənmə, liflərin zəifləməsi, sapların qopması, deformasiyalar və əvvəlki təmir izləri qiymətləndirilə bilər. Bərpa prosesində əsas məqsəd xalçanı tamamilə yeniləmək deyil, onun orijinal materialını və tarixi xüsusiyyətlərini mümkün qədər qorumaqdır. Müdaxilə eksponatın vəziyyətinə uyğun seçilir və gələcəkdə onun təhlükəsiz saxlanmasına xidmət edir.

Bərpaçı-rəssam peşəsinin əsas xüsusiyyətləri
Bərpaçı-rəssamın işi sənət, tarix və texniki biliklərin birləşməsini tələb edir. Mütəxəssis eksponatın yalnız görünüşünü deyil, onun hazırlanma üsulunu, istifadə olunan materialları və dövrün sənət ənənələrini də nəzərə almalıdır. Xalçalarda ilmələrin quruluşu, xovun vəziyyəti, əsas və arğac sapları, ornamentlər və rəng keçidləri bərpa zamanı mühüm məlumat mənbəyidir. Buna görə bərpaçı-rəssamın işi yüksək dəqiqlik, səbir və ənənəvi sənət texnikalarına dərindən bələdlik tələb edən peşə sahəsidir.

Xalça bərpasında ornament və rənglərin qorunması
Azərbaycan xalçalarının əsas xüsusiyyətlərindən biri mürəkkəb ornament sistemi və zəngin rəng həllidir. Tarixi xalçada zədələnmiş hissənin bərpası zamanı ümumi kompozisiyanın və orijinal toxumanın qorunması vacibdir. Bərpaçı mövcud elementləri diqqətlə öyrənərək müdaxilənin əsərin tarixi bütövlüyünə təsirini nəzərə alır. Xalçanın yaşını və istifadə tarixini göstərən təbii izlərin əsassız şəkildə aradan qaldırılmaması da muzey bərpasının mühüm prinsiplərindəndir.

Konservasiya və bərpa arasındakı fərq
Konservasiya və bərpa bir-birinə yaxın anlayışlar olsa da, onların məqsədləri fərqlənir. Konservasiya eksponatın mövcud vəziyyətini sabitləşdirməyə və onun daha çox zədələnməsinin qarşısını almağa yönəlir. Bərpa isə müəyyən hallarda itirilmiş və ya zədələnmiş elementlərin elmi və peşəkar yanaşma əsasında işlənməsini əhatə edə bilər. Muzey praktikasında hər iki yanaşmanın əsas məqsədi mədəni irsin orijinallığını və tarixi dəyərini qorumaqdır.

Tekstil eksponatlarının qorunmasında əsas risklər
Xalça və digər tekstil nümunələri işıq, rütubət, temperatur dəyişiklikləri, toz, mexaniki təsir və bioloji zərərvericilər kimi amillərə həssasdır. Uzun müddət uyğun olmayan şəraitdə saxlanılan tekstilin lifləri zəifləyə, rəngləri dəyişə və quruluşunda deformasiya yarana bilər. Muzeylərdə düzgün saxlanma və nümayiş şəraitinin yaradılması buna görə bərpa işləri qədər vacibdir. Bərpaçı-rəssamlar eksponatların vəziyyətinin müşahidəsi və qorunması prosesində də mühüm rol oynayırlar.

Gülnaz Əhmədovanın fəaliyyətinin Azərbaycan xalça irsi üçün əhəmiyyəti
Azərbaycan xalçaları yalnız dekorativ sənət nümunəsi deyil, ölkənin tarixi, məişəti, ornament mədəniyyəti və regional sənət ənənələri haqqında məlumat daşıyan maddi irs nümunələridir. Muzey kolleksiyasındakı belə əsərlərin qorunması onların gələcək nəsillərə çatdırılması üçün vacibdir. Azərbaycan Milli Xalça Muzeyində bərpaçı-rəssam kimi çalışan Gülnaz Əhmədovanın peşəsi də bu mədəni irsin mühafizəsi, qorunması və muzeydə nümayiş etdirilə bilməsi ilə bağlıdır.