Hacı Zeynalabdin Tağıyev

Hacı Zeynalabdin Tağıyev XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın ən tanınmış sahibkar, neft sənayeçisi, xeyriyyəçi və maarifpərvər şəxsiyyətlərindən biri olub. O, xüsusilə təhsil, mədəniyyət, mətbuat, sosial yardım və Bakı şəhərinin inkişafına verdiyi töhfələrlə yadda qalıb. Tağıyevin fəaliyyəti Azərbaycan neft sənayesinin yüksəlişi ilə sıx bağlı olsa da, onun tarixi irsinin ən mühüm hissəsi qazandığı sərvətin böyük bir hissəsini ictimai və xeyriyyə layihələrinə yönəltməsi ilə bağlıdır.

Sahibkarlıq yolu və Bakının inkişafına töhfəsi
Hacı Zeynalabdin Tağıyev kasıb ailədə böyüyüb və əmək fəaliyyətinə erkən yaşlarından başlayıb. Sonralar neft sənayesində fəaliyyət göstərərək böyük sahibkara çevrilib. XIX əsrin ikinci yarısında Bakının dünyanın mühüm neft mərkəzlərindən birinə çevrilməsi onun biznes fəaliyyətinin genişlənməsinə də şərait yaradıb. Tağıyev yalnız neft sahəsində deyil, toxuculuq, balıqçılıq, ticarət və digər istiqamətlərdə də sərmayələr yatırıb.

Onun Bakı şəhərinin sosial və iqtisadi inkişafında mühüm rolu olub. Tağıyevin dəstəklədiyi ən böyük layihələrdən biri Şollar su kəməri idi. Bu layihə Bakının keyfiyyətli içməli su ilə təmin edilməsində dönüş nöqtələrindən biri sayılır. Tağıyev layihənin həyata keçirilməsinə maliyyə və təşkilati dəstək verib. O, həmçinin şəhərdə müxtəlif sənaye və ictimai obyektlərin yaradılmasına sərmayə qoyub.

Tağıyevin keçmiş yaşayış evi də onun dövrünün mühüm memarlıq nümunələrindən biridir. Bu bina sonradan Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin yerləşdiyi məkana çevrilib və hazırda həm Azərbaycanın tarixini, həm də Tağıyevin həyatını əks etdirən əhəmiyyətli mədəni irs obyektidir.

Maarifçilik, təhsil və xeyriyyəçilik fəaliyyəti
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin adını Azərbaycan tarixində xüsusi edən əsas istiqamətlərdən biri maarifçilik fəaliyyəti olub. O, müxtəlif məktəblərin açılmasına və tələbələrin təhsil almasına maliyyə dəstəyi göstərib. Onun təhsil təşəbbüsləri yalnız Bakı ilə məhdudlaşmayıb; Naxçıvan, Gəncə, Şamaxı və azərbaycanlıların yaşadığı digər bölgələrdə də məktəblərin fəaliyyətinə yardım edib.

Tağıyevin ən məşhur təşəbbüslərindən biri Bakıda müsəlman qızlar üçün dünyəvi məktəbin yaradılması idi. Bu addım həmin dövrün sosial şəraiti nəzərə alındıqda Azərbaycan maarifçiliyi və qadın təhsilinin inkişafı baxımından mühüm hadisə hesab olunur. O, yalnız məktəb binasının tikintisini deyil, tədrisin təşkilini və məktəbin fəaliyyətini də maliyyələşdirirdi.

Tağıyev yüzlərlə gəncin təhsilinə fərdi şəkildə yardım edib, istedadlı tələbələrin Rusiya və Avropanın ali məktəblərində oxumasına maddi dəstək göstərib. Onun xeyriyyə fəaliyyəti teatr, mətbuat, dini və mədəni layihələri də əhatə edib. Bakıda teatr binasının inşası və müxtəlif mədəni təşəbbüslərin maliyyələşdirilməsi onun adı ilə bağlıdır.

Tağıyev dini və maarifçi nəşrlərin hazırlanmasına da dəstək göstərib. Azərbaycan dilində dini ədəbiyyatın yayılması və müxtəlif dini abidələrin təmiri onun xeyriyyəçilik fəaliyyətinin istiqamətləri arasında olub.

Ailəsi, həyatının son dövrü və tarixi irsi
Hacı Zeynalabdin Tağıyev iki dəfə evlənib. Onun ailəsi və övladları dövrün Bakı ictimai həyatında tanınırdı. İkinci həyat yoldaşı Sona xanım Ərəblinski zadəgan ailəsindən idi. Tağıyevin Bakıda tikdirdiyi möhtəşəm yaşayış evi ailəsinin əsas yaşayış məkanlarından biri olub.

1920-ci ildə Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Tağıyevin müəssisələri və əmlakının böyük hissəsi milliləşdirildi. O, ömrünün son illərini Mərdəkandakı bağ evində keçirib və 1924-cü ildə vəfat edib. Pirhəsən ərazisində dəfn olunub.

Tağıyevin xatirəsi sonrakı dövrlərdə Azərbaycan tarixində xeyriyyəçilik və maarifçilik ənənəsinin simvollarından biri kimi qorunub. 2020-ci ildə Bakıda onun abidəsinin ucaldılması haqqında sərəncam imzalanıb, 18 yanvar 2022-ci ildə isə İçərişəhər metrosunun yaxınlığında heykəltaraş Xanlar Əhmədovun müəllifi olduğu abidənin açılışı keçirilib.

Bu gün Hacı Zeynalabdin Tağıyevin irsi əsasən onun təhsilə, mədəniyyətə, şəhər infrastrukturuna və sosial layihələrə verdiyi dəstəklə əlaqələndirilir. Keçmiş yaşayış evində fəaliyyət göstərən Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi isə həm ölkənin tarixi, həm də Tağıyevin həyat və fəaliyyətinin öyrənilməsi üçün mühüm mədəniyyət məkanlarından biridir.