Hənə

Hənə (və ya hənəf) — Azərbaycanın qədim toxuculuq mədəniyyətində, xüsusilə xalça, palaz, cecim və digər toxuma məmulatlarının hazırlanmasında istifadə olunan ən qədim və sadə toxucu dəzgahıdır. Hənə: Azərbaycanın qədim toxuculuq sənətinin təməli Azərbaycan xalq tətbiqi sənətinin ən parlaq nümunələrindən olan xalçaçılıq və toxuculuq əsrlər boyu xüsusi dəzgahlarda formalaşmışdır. Bu sənətin ən qədim və fundamental aləti isə Hənə adlanan toxucu dəzgahıdır. Hənə, əsasən ağac materialından hazırlanan, üzərində şaquli və ya üfüqi şəkildə dartılmış iplər vasitəsilə toxuma prosesini həyata keçirən mexanizmdir. Tarixən Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində hənənin iki əsas növündən istifadə edilmişdir: yer hənəsi (üfüqi) və divar hənəsi (şaquli). Yer hənəsi daha qədim hesab olunur və köçəri həyat tərzi sürən ellərdə, xüsusən palaz, kilim və cecim toxunmasında geniş tətbiq edilirdi. Bu dəzgahın quruluşu sadə olsa da, ondan çıxan məhsullar yüksək bədii dəyərə malikdir. Divar hənəsi isə daha mürəkkəb quruluşa malik olub, klassik Azərbaycan xalçalarının toxunmasında əvəzsiz rol oynayır. Hənənin əsas hissələrinə "oxlar", "yan ağacları", "kücü" və "vərəngüllər" daxildir. Toxucu qadınlar hənə üzərində ipləri nizamla düzərək (əriş), onlara ilmə vurur və arğac keçirərək naxışlar yaradırlar. Bu dəzgah sadəcə bir texniki alət deyil, həm də nəsildən-nəslə ötürülən bir irsin, milli ornamentlərin və folklorun canlandığı bir platformadır. Müasir dövrdə sənaye toxuculuğu inkişaf etsə də, əl əməyi ilə hənə üzərində toxunan xalçalar öz unikallığını və keyfiyyətini qoruyub saxlayır. Hənə arxasında oturan sənətkarın hər ilməsi Azərbaycanın mədəniyyət tarixini yaşadan canlı bir yaddaşdır.