Hərbi qulluqçular

Hərbi qulluqçular dövlətin silahlı qüvvələrində və qanunla müəyyən edilmiş digər hərbi birləşmələrdə hərbi xidmət keçən şəxslərdir. Onlar ölkənin müdafiəsi, təhlükəsizliyi, hərbi hazırlığı və müəyyən edilmiş xidmət tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi ilə məşğul olurlar. Hərbi qulluqçunun hüquqi statusu adi mülki işçidən fərqlənir, çünki onun fəaliyyəti hərbi nizam-intizam, xidmət qaydaları və xüsusi qanunvericiliklə tənzimlənir.

Hərbi qulluqçular hansı kateqoriyalara bölünür?
Hərbi qulluqçular xidmət formasına, rütbəsinə və tutduğu vəzifəyə görə fərqlənə bilərlər. Buraya müddətli həqiqi hərbi xidmət keçən əsgərlər, müddətdən artıq xidmət edən hərbi qulluqçular, gizirlər, miçmanlar və zabit heyəti daxil ola bilər. Ayrı-ayrı ölkələrdə bu kateqoriyaların adları və hüquqi statusu fərqli müəyyən edilir. Azərbaycanda da hərbi xidmətin növləri və hərbi qulluqçuların kateqoriyaları qanunvericiliklə tənzimlənir.

Hərbi rütbə nədir?
Hərbi rütbə hərbi qulluqçunun silahlı qüvvələrdəki statusunu və xidmət pilləsini göstərən rəsmi göstəricidir. Rütbə hərbi qulluqçunun vəzifəsi ilə eyni anlayış deyil. Məsələn, eyni rütbəyə malik iki şəxs müxtəlif vəzifələrdə xidmət edə bilər. Rütbələr əsgər heyəti, gizir və miçman heyəti, kiçik, baş və ali zabit heyəti kimi qruplara bölünə bilər.

Hərbi qulluqçuların əsas vəzifələri
Hərbi qulluqçuların əsas vəzifələri dövlətin müdafiəsinə hazır olmaq, əmrləri qanun və nizamnamələrə uyğun yerinə yetirmək, hərbi intizamı qorumaq, silah və texnikadan düzgün istifadə etmək və xidmət sirrini qorumaqdır. Onlar həm fərdi hazırlıq, həm də bölmə tərkibində kollektiv tapşırıqlar yerinə yetirirlər. Xidmət zamanı fiziki hazırlıq, taktiki biliklər, silahla davranış və fövqəladə şəraitdə düzgün qərarvermə mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Hərbi qulluqçular hansı şəraitdə xidmət edirlər?
Hərbi qulluqçular kazarmalarda, hərbi hissələrdə, qərargahlarda, təlim poliqonlarında, sərhəd və digər strateji ərazilərdə xidmət edə bilərlər. Xidmət şəraiti qoşun növündən və tapşırıqdan asılıdır. Quru qoşunlarında xidmət edən şəxsin gündəlik fəaliyyəti hərbi dəniz və ya hava qüvvələrində xidmət edən şəxsdən fərqlənə bilər.

Hərbi qulluqçunun gündəlik hazırlığı
Gündəlik xidmətə fiziki hazırlıq, sıra hazırlığı, silah və texnika üzrə məşğələlər, taktiki təlimlər və nəzəri dərslər daxil ola bilər. Məqsəd şəxsi heyətin müxtəlif şəraitdə verilən tapşırığı düzgün və təhlükəsiz şəkildə yerinə yetirməyə hazır olmasıdır. Təlimlər fərdi bacarıqlarla yanaşı bölmələr arasında koordinasiyanı da inkişaf etdirir.

Hərbi nizam-intizam nədir?
Hərbi nizam-intizam silahlı qüvvələrin fəaliyyətinin əsas prinsiplərindən biridir. Hərbi qulluqçu xidmət qaydalarına, qanuni əmrlərə və hərbi nizamnamələrə riayət etməlidir. Nizam-intizam əmrlərin vaxtında yerinə yetirilməsi, məsuliyyət, dəqiqlik və kollektiv fəaliyyət üçün vacibdir. Hərbi xidmət zamanı fərdi qərarlar da müəyyən edilmiş komanda və idarəetmə sistemi daxilində verilir.

Hərbi qulluqçuların hüquqları
Hərbi qulluqçuların yalnız vəzifələri deyil, qanunla qorunan hüquqları da mövcuddur. Onların sosial təminatı, tibbi xidmət, istirahət, pul təminatı və digər hüquqları xidmət növü və statusundan asılı olaraq müəyyən edilə bilər. Hərbi qulluqçuların ailə üzvləri üçün də bəzi sosial təminat mexanizmləri nəzərdə tutula bilər.

Hərbi qulluqçuların sosial təminatı
Hərbi xidmət xüsusi risk və məsuliyyət daşıdığı üçün hərbi qulluqçular üçün ayrıca sosial təminat sistemi tətbiq olunur. Buraya əməkhaqqı və ya pul təminatı, yaşayış, tibbi xidmət, pensiya və müəyyən kompensasiyalar daxil ola bilər. Xidmətdə yaralanma və ya sağlamlığın itirilməsi hallarında ayrıca təminat mexanizmləri tətbiq edilə bilər.

Hərbi qulluqçuların tibbi təminatı
Hərbi qulluqçuların sağlamlığı xidmət qabiliyyəti ilə birbaşa bağlıdır. Buna görə onlar mütəmadi tibbi müayinələrdən keçə, hərbi tibb müəssisələrində müalicə ala və xidmət şəraitinə uyğun profilaktik tədbirlərlə təmin oluna bilərlər. Fiziki hazırlıq zamanı yaranan travmalar, peşə xəstəlikləri və digər sağlamlıq riskləri də tibbi nəzarətin predmetidir.

Hərbi qulluqçular və təhlükəsizlik qaydaları
Hərbi xidmət zamanı silah, döyüş sursatı, texnika və xüsusi avadanlıqla işləmək əlavə risklər yaradır. Buna görə təhlükəsizlik qaydalarına ciddi əməl olunmalıdır. Silahın daşınması, saxlanması və istifadəsi, hərbi texnikanın idarə edilməsi, atış və təlimlər zamanı xüsusi prosedurlar tətbiq edilir. Bu qaydalar həm hərbi qulluqçunun, həm də ətrafdakı şəxslərin təhlükəsizliyini qorumağa xidmət edir.

Hərbi qulluqçuların peşə hazırlığı
Zabit və digər peşəkar hərbi qulluqçular xüsusi hərbi təhsil müəssisələrində hazırlıq keçə bilərlər. Burada taktika, komanda idarəçiliyi, hərbi hüquq, fiziki hazırlıq və ixtisasa uyğun texniki biliklər öyrədilir. Xidmət dövründə əlavə kurs və ixtisasartırma proqramlarında iştirak da mümkün olur.

Azərbaycanda hərbi qulluqçular
Azərbaycanda hərbi qulluqçuların hüquq və vəzifələri, xidmət qaydaları və sosial təminatı bir sıra qanunvericilik aktları ilə tənzimlənir. “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında” Qanun hərbi qulluqçuların hüquqi vəziyyətini, hüquq və vəzifələrini, eləcə də dövlət təminatlarını müəyyən edən əsas hüquqi sənədlərdən biridir. Hərbi xidmətin təşkili isə ayrıca qanun və hərbi nizamnamələrlə tənzimlənir.

Hərbi qulluqçuların cəmiyyətdə rolu
Hərbi qulluqçular dövlətin müdafiə və təhlükəsizlik sisteminin əsas insan resursunu təşkil edirlər. Onların fəaliyyəti yalnız döyüş şəraiti ilə məhdudlaşmır. Sülh dövründə hərbi hazırlıq, mühafizə, təlim, logistika, rabitə, mühəndislik, tibbi və digər funksiyalar da yerinə yetirilir. Müasir silahlı qüvvələrdə hərbi xidmət müxtəlif ixtisas və peşələrin birgə fəaliyyətinə əsaslanır.