Hərbi raket

Hərbi raket silahlı qüvvələr tərəfindən müxtəlif müdafiə və döyüş tapşırıqları üçün istifadə olunan, öz mühərriki hesabına hərəkət edən idarə olunan və ya müəyyən trayektoriya üzrə uçan raket sistemidir. Hərbi raketlər təyinatına görə hava-hava, hava-yer, yer-hava, yer-yer, gəmi əleyhinə və digər kateqoriyalara bölünür. Onların quruluşu, uçuş məsafəsi, idarəetmə sistemi və daşıdığı faydalı yük konkret platforma və missiyadan asılıdır.

Hərbi raket nədir?
Hərbi raket reaktiv hərəkət prinsipi ilə uçan və konkret hərbi tapşırıq üçün hazırlanmış sursat və ya silah sistemidir. Bəzi raketlər uçuş zamanı idarə olunur, digərləri isə əvvəlcədən müəyyən edilmiş trayektoriya üzrə hərəkət edir.
Raket sistemi yalnız raketin özündən deyil, buraxılış qurğusu, idarəetmə və müşahidə vasitələri kimi əlavə komponentlərdən də ibarət ola bilər.

Əsas növləri
Hərbi raketlər buraxıldığı platformaya və hədəf növünə görə təsnif edilir. Hava-hava raketləri təyyarədən hava hədəflərinə, hava-yer raketləri isə hava platformasından yerüstü hədəflərə qarşı istifadə olunur.
Yer-hava raketləri hava hücumundan müdafiə sistemlərinin, yer-yer raketləri isə quru bazalı raket komplekslərinin əsas hissəsi ola bilər.

Hava-hava raketi
Hava-hava raketləri qırıcı və digər hərbi təyyarələrdən buraxılaraq hava hədəflərinin tutulması üçün hazırlanır.
Bu raketlər müxtəlif məsafə kateqoriyalarında ola bilər və onların sensor və idarəetmə sistemləri modelə görə dəyişir.

Hava-yer raketi
Hava-yer raketləri təyyarə, helikopter və bəzi pilotsuz platformalardan buraxıla bilər.
Onların təyinatı müxtəlif yerüstü və ya dəniz hədəflərinə qarşı istifadədən ibarətdir.

Yer-hava raketi
Yer-hava raketləri hava hücumundan müdafiə sistemlərinin əsas komponentlərindən biridir.
Belə sistemlər təyyarə, helikopter, pilotsuz uçuş aparatı və digər hava obyektlərinin aşkarlanması və qarşısının alınması üçün istifadə oluna bilər.

Yer-yer raketi
Yer-yer raketləri quru bazalı buraxılış platformasından yerüstü hədəflərə qarşı istifadə üçün hazırlanır.
Bu kateqoriyada müxtəlif mənzilli və müxtəlif idarəetmə sistemlərinə malik raketlər mövcuddur.

Gəmi əleyhinə raket
Gəmi əleyhinə raketlər dəniz platformalarına qarşı istifadə üçün nəzərdə tutulur.
Onlar gəmidən, təyyarədən, helikopterdən və ya sahil bazalı platformadan buraxıla bilər.

Ballistik raket
Ballistik raket uçuşunun böyük hissəsini mühərrikdən sonra əsasən ballistik trayektoriya üzrə davam etdirən raket növüdür.
Bu raketlər mənzil və platforma baxımından müxtəlif siniflərə bölünür və hərbi-strateji sistemlərdə ayrıca kateqoriya təşkil edir.

Kruiz raketi
Kruiz raketi uçuş zamanı aerodinamik qaldırıcı qüvvədən istifadə edən və atmosfer daxilində idarə olunan trayektoriya ilə hərəkət edən raketdir.
Onun uçuş profili ballistik raketdən fərqlənir və adətən mühərrik uçuşun böyük hissəsində fəaliyyət göstərir.

Raket mühərriki
Hərbi raketlərdə bərk yanacaq, maye yanacaq və digər reaktiv mühərrik texnologiyalarından istifadə oluna bilər.
Mühərrik seçimi raketin ölçüsü, mənzili, saxlanma tələbləri və buraxılış sistemi ilə əlaqəlidir.

İdarəetmə sistemləri
Müasir hərbi raketlər müxtəlif naviqasiya və idarəetmə sistemləri ilə təchiz edilə bilər.
İnersial naviqasiya, peyk naviqasiyası, radar və elektro-optik sensorlar kimi texnologiyalar ayrı-ayrı sistemlərdə istifadə oluna bilər.

Sensor və axtarıcı başlıq
Bəzi idarə olunan raketlərdə hədəfin aşkarlanması və izlənməsi üçün xüsusi sensor başlıqlar mövcuddur.
Bu sensorlar infraqırmızı, radar və ya digər prinsiplər əsasında işləyə bilər.

Buraxılış platformaları
Hərbi raketlər quru nəqliyyat vasitələrindən, gəmilərdən, sualtı qayıqlardan, təyyarələrdən və helikopterlərdən buraxıla bilər.
Raketin konstruksiyası və buraxılış mexanizmi istifadə ediləcək platformaya uyğun hazırlanır.

Mobil raket sistemləri
Bəzi yerüstü raket kompleksləri xüsusi hərbi nəqliyyat vasitələrinə quraşdırılır.
Mobil platformalar raket sisteminin müxtəlif mövqelərə daşınmasına və logistikasının təşkilinə imkan verir.

Raket və reaktiv mərmi arasındakı fərq
Gündəlik dildə “raket” sözü müxtəlif reaktiv sursatlara aid edilə bilər. Texniki baxımdan isə idarə olunan raketlə idarə olunmayan reaktiv mərmi arasında fərq var.
İdarə olunan sistemlər uçuş zamanı trayektoriyanı dəyişə bildiyi halda, sadə reaktiv mərmilər əsasən buraxılış istiqaməti üzrə hərəkət edir.

Hava hücumundan müdafiədə rolu
Yer-hava raketləri hərbi hava hücumundan müdafiə sistemlərinin əsas vasitələrindəndir.
Radar, komanda-idarəetmə və raket kompleksləri birlikdə hava məkanının müşahidəsi və müdafiəsi üçün vahid sistem yarada bilər.

Hərbi aviasiyada raketlər
Qırıcı və digər döyüş təyyarələrində müxtəlif təyinatlı idarə olunan raketlər istifadə olunur.
Təyyarənin radar və avionika sistemləri raketlərin inteqrasiyası və idarə olunmasında mühüm rol oynayır.

Dəniz qüvvələrində raket sistemləri
Müasir hərbi gəmilərdə hava hücumundan müdafiə, gəmi əleyhinə və digər təyinatlı raket sistemləri yerləşdirilə bilər.
Bu sistemlər dəniz platformalarının müdafiə və müşahidə imkanlarının mühüm hissəsidir.

Hərbi sərgilərdə raketlər
Raket sistemləri beynəlxalq müdafiə sərgilərində geniş nümayiş etdirilən məhsul kateqoriyalarından biridir.
ADEX kimi tədbirlərdə raketlərin maketləri, buraxılış platformaları, radar və idarəetmə sistemləri təqdim oluna bilər.

Təhlükəsizlik və hüquqi tənzimləmə
Hərbi raketlər xüsusi nəzarət altında saxlanılan hərbi təyinatlı sistemlərdir. Onların istehsalı, saxlanması, daşınması və istifadəsi ciddi təhlükəsizlik prosedurlarına və dövlət nəzarətinə tabedir.
Bu sistemlərlə yalnız müvafiq səlahiyyəti və hazırlığı olan şəxslər işləyə bilər.

Müasir raket texnologiyalarının inkişafı
Müasir hərbi raketlərin inkişafında daha dəqiq naviqasiya, sensor texnologiyaları, elektron sistemlər və müxtəlif platformalarla inteqrasiya əsas istiqamətlərdəndir.
Bu texnologiyalar raket sistemlərinin idarəetmə imkanlarını və müxtəlif missiyalara uyğunlaşdırılmasını genişləndirir.