Hövsan kanalı

Hövsan kanalı Bakı və Abşeron yarımadasının tullantı sularının Xəzər dənizinə istiqamətləndirilməsi üçün tarixən istifadə olunan açıq kanallardan biridir. Kanalın əsası 1902-ci ildə neft mədənlərində yaranan lay sularının dənizə axıdılması məqsədilə qoyulub. Sonrakı onilliklərdə onun funksiyası genişlənib və Abşeronun bir sıra yaşayış və sənaye ərazilərindən formalaşan tullantı sularının daşınmasında istifadə olunmağa başlayıb. Kanalın ümumi uzunluğu təxminən 15,4 kilometrdir və onun məcrası Ramana-Suraxanı istiqamətindən Hövsan sahilinə, Xəzər dənizinə doğru uzanır.

Tarixi və texniki xüsusiyyətləri

Hövsan açıq kanalı ilkin olaraq torpaq məcrada inşa edilib. Kanalın başlanğıcı Cənub kanalı və Ramana tuneli ilə Şimal kanalının birləşdiyi ərazilərlə əlaqələndirilir. Müxtəlif hissələrdə kanalın eni və dərinliyi dəyişir: bəzi hissələrdə eni bir neçə metrə, dərinliyi isə 2–5 metrə çata bilir. Uzun müddət ərzində kanal neft sənayesindən yaranan sularla yanaşı yaşayış məntəqələrindən və sənaye sahələrindən gələn tullantı sularının da əsas axarlarından birinə çevrilib.

Ekoloji problemlər və Xəzər dənizinə təsiri

Hövsan kanalı uzun illər Abşeron yarımadasında Xəzər dənizinin çirklənməsi ilə bağlı ən problemli axarlardan biri kimi göstərilib. Kanal vasitəsilə məişət, sənaye və müxtəlif mənşəli tullantı sularının dənizə çatması suyun keyfiyyətinə və sahilyanı ekosistemə mənfi təsir göstərə bilər. Keçmiş monitorinqlərdə Ramana, Sabunçu, Zabrat, Suraxanı, Yeni Suraxanı və Binə kimi ərazilərdən formalaşan tullantı sularının bu sistemə daxil olduğu qeyd olunub. Kanalın ətrafında qoxu, tullantıların toplanması və suyun çirklənməsi uzun müddət ekoloji və sanitar problem kimi gündəmdə olub.

Hövsan kanalizasiya və təmizləmə infrastrukturu

Hövsan ərazisi Bakının kanalizasiya sistemində mühüm rol oynayır. Hövsan Aerasiya Stansiyası və digər kanalizasiya qurğuları paytaxtda yaranan böyük həcmdə tullantı sularının toplanması və təmizlənməsi üçün yaradılıb. Sonrakı illərdə Hövsan təmizləyici qurğularının məhsuldarlığı artırılıb və Zığ nasos stansiyası ilə əsas kanalizasiya kollektorlarında yenidənqurma işləri aparılıb. 2025–2026-cı illərdə Bakı və Abşeronun su, tullantı və yağış suları sistemlərinin yenilənməsi proqramları çərçivəsində Hövsan istiqaməti üzrə kanalizasiya infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi də aktual layihələr sırasında yer alır.

Şəhər və ekoloji əhəmiyyəti

Hövsan kanalının vəziyyəti yalnız bir qəsəbənin deyil, ümumilikdə Bakı və Abşeronun ekoloji təhlükəsizliyi üçün əhəmiyyət daşıyır. Tullantı sularının açıq kanallarla daşınması yaşayış məntəqələrində qoxu, sanitar-gigiyenik problemlər və torpaq-suyun çirklənməsi riskini artırır. Buna görə tullantı sularının qapalı kollektor sistemlərinə yönəldilməsi, təmizləyici qurğuların gücünün artırılması və Xəzərə çirkli su axıdılmasının minimuma endirilməsi şəhərin uzunmüddətli ekoloji inkişafı üçün əsas istiqamətlərdən biridir. Hövsan kanalı bu baxımdan Bakının köhnə sənaye və kanalizasiya infrastrukturunun həm tarixi elementi, həm də müasir ekoloji problemlərindən biri kimi diqqət çəkir.