İsa Məsihin Sonuncu Gün Müqəddəsləri Kilsəsi

İsa Məsihin Sonuncu Gün Müqəddəsləri Kilsəsi XIX əsrdə ABŞ-də yaranmış dini təşkilatdır. Xristianlığın bərpaçı, yaxud restorasionist ənənəsinə aid edilir. Bu yanaşma ilkin xristian kilsəsinin inanc və təşkilati quruluşunun bərpası ideyasına əsaslanır.

Mormon Kilsəsi adı ilə də tanınan təşkilatın baş qərargahı ABŞ-nin Yuta ştatındakı Solt-Leyk-Siti şəhərində yerləşir. Kilsə müxtəlif ölkələrdə dini icmalar, ibadət məkanları və humanitar proqramlar vasitəsilə fəaliyyət göstərir.

Yaranması və tarixi inkişafı

Kilsə 1830-cu ildə ABŞ-nin Nyu-York ştatında Cozef Smit tərəfindən yaradılıb. Həmin il nəşr edilmiş Mormon kitabı yeni dini hərəkatın əsas mətnlərindən birinə çevrilib.

Cozef Smitin 1844-cü ildə ölümündən sonra onun ardıcıllarının böyük hissəsi Briqam Yanqın rəhbərliyi altında ABŞ-nin qərbinə köçüb. 1847-ci ildə Solt-Leyk vadisinə çatan bu icmanın məskunlaşması bölgənin sonrakı inkişafında mühüm rol oynayıb.

Zamanla kilsənin fəaliyyəti ABŞ hüdudlarından kənara yayılıb. Missionerlik və yerli dini icmaların yaradılması təşkilatın beynəlxalq miqyasda genişlənməsinin əsas istiqamətlərindən olub.

Dini təlimi və müqəddəs mətnləri

Kilsənin təlimində İsa Məsihə iman, tövbə, vəftiz və dini öhdəliklərə uyğun həyat sürmək əsas yer tutur. Ailə münasibətləri, icmaya xidmət və şəxsi məsuliyyət də dini həyatın mühüm hissələri sayılır.

Kilsə Bibliya ilə yanaşı, Mormon kitabını, “Təlim və Əhdlər” və “Böyük Qiymətli Mirvari” adlı mətnləri müqəddəs yazılar kimi qəbul edir.

Ata, Oğul və Müqəddəs Ruh haqqında təlimi ənənəvi katolik, pravoslav və bir çox protestant kilsələrinin Üçlük anlayışından fərqlənir. Kilsə üzvləri özlərini xristian hesab edirlər, lakin təşkilatın bəzi dini müddəaları digər xristian məzhəblərinin təlimləri ilə üst-üstə düşmür.

Adı və “mormon” anlayışı

“Mormon” adı kilsənin müqəddəs saydığı Mormon kitabı ilə əlaqəlidir. Bu söz tarixən həm təşkilatı, həm də onun üzvlərini ifadə etmək üçün geniş işlədilib.

Kilsə rəsmi təqdimatlarda tam adından — İsa Məsihin Sonuncu Gün Müqəddəsləri Kilsəsi ifadəsindən istifadəyə üstünlük verir. Bu seçim təşkilatın dini kimliyində İsa Məsihin mərkəzi yerini vurğulayır.

“Sonuncu gün müqəddəsləri” ifadəsindəki “müqəddəslər” sözü yalnız xüsusi dini şəxsiyyətləri deyil, inanc icmasının üzvlərini bildirir.

İbadət məkanları və icma həyatı

Kilsənin adi ibadət binaları ilə məbədləri fərqli funksiyalar daşıyır. İbadət binalarında bazar günü toplantıları, dini dərslər və icma tədbirləri keçirilir. Bu toplantılarda kilsə üzvü olmayan şəxslər də iştirak edə bilərlər.

Məbədlər isə xüsusi dini mərasimlər üçün nəzərdə tutulur və onlara giriş kilsənin müəyyən etdiyi şərtlərə bağlıdır. Buna görə təşkilatın ofisi, ibadət binası və məbədi eyni anlayışlar deyil.

İcma həyatında könüllü xidmət, dini maarifləndirmə və ehtiyacı olanlara yardım mühüm yer tutur. Missionerlər kilsənin təlimini tanıtmaq və maraqlanan şəxslərlə dini söhbətlər aparmaqla məşğul olurlar.

Azərbaycanda əlaqələri və Bakı ofisi

İsa Məsihin Sonuncu Gün Müqəddəsləri Kilsəsinin nümayəndələri Azərbaycanda rəsmi görüşlərdə və dinlərarası əlaqələrə dair tədbirlərdə iştirak ediblər.

2024-cü il aprelin 30-da Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev kilsənin və Stirlinq Fondunun nümayəndələrini qəbul edib. Bu görüş təşkilatın Azərbaycanla əlaqələri çərçivəsində keçirilən rəsmi təmaslardan biridir.

2025-ci il noyabrın 13-də kilsənin Bakı ofisinin açılış mərasimi keçirilib. Bu məkan təşkilatın ofisi kimi təqdim olunur; onun açılması ayrıca məbədin istifadəyə verilməsi ilə eyniləşdirilməməlidir.