İslam dini

İslam VII əsrdə Ərəbistan yarımadasında formalaşmış monoteist dindir. İslam inancına görə Allah birdir, Məhəmməd peyğəmbər isə onun elçisidir. İslamın əsas dini mətnini Qurani-Kərim təşkil edir. Müsəlmanların dini həyatı ibadət, əxlaq, ailə, ictimai münasibətlər və gündəlik davranış qaydalarını əhatə edən geniş bir ənənə üzərində qurulub.

“İslam” sözünün mənası
“İslam” sözü ərəb dilində Allaha təslim olmaq, itaət etmək və sülh mənaları ilə əlaqələndirilir. İslam dininə mənsub olan şəxs müsəlman adlanır.

Müsəlman termini dini inanca mənsubiyyəti ifadə edir və dünyanın müxtəlif xalqları, dilləri və mədəniyyətləri arasında geniş yayılıb.

İslamın yaranması
İslam dini VII əsrin əvvəllərində Məkkədə meydana çıxıb. İslam ənənəsinə görə Məhəmməd peyğəmbər ilk vəhyi təxminən 610-cu ildə qəbul edib.

622-ci ildə Məhəmməd peyğəmbərin Məkkədən Mədinəyə hicrəti İslam tarixində mühüm dönüş nöqtəsi olub və hicri təqvimin başlanğıcı kimi qəbul edilir.

Qurani-Kərim
Qurani-Kərim İslamın müqəddəs kitabıdır. Müsəlman inancına görə Quran Allahın Məhəmməd peyğəmbərə vəhy etdiyi kəlamdır.

Quran 114 surədən ibarətdir. Onun mətnində inanc, ibadət, əxlaq, ailə, hüquq, tarix və insan davranışı ilə bağlı müxtəlif mövzular yer alır.

Məhəmməd peyğəmbər
Məhəmməd peyğəmbər İslam dininin son peyğəmbəri hesab olunur. İslam ənənəsinə görə o, təxminən 570-ci ildə Məkkədə anadan olub və 632-ci ildə Mədinədə vəfat edib.

Onun sözləri, davranışları və təsdiqlədiyi əməllər hədis və sünnə ənənəsinin formalaşmasına əsas verib.

İslamda Allah anlayışı
İslamın əsas prinsipi tövhiddir, yəni Allahın təkliyinə inanmaq. İslam inancında Allahın şəriki yoxdur və bütün kainatın yaradıcısı hesab olunur.

Bu prinsip müsəlman inancının mərkəzində dayanır və şəhadət kəlməsində ifadə olunur.

İslamın beş şərti
Sünni ənənədə İslamın beş əsas şərti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bunlar şəhadət, namaz, zəkat, oruc və həccdir.

Bu ibadətlər müsəlmanın dini həyatının əsas sütunları kimi qəbul olunur.

Şəhadət
Şəhadət İslamın əsas iman ifadəsidir. Burada Allahın təkliyi və Məhəmmədin onun elçisi olması təsdiq edilir.

Şəhadət İslama daxil olmanın əsas dini ifadəsi kimi də qəbul olunur.

Namaz
Namaz müsəlmanların gündəlik əsas ibadətlərindən biridir. Ənənəvi olaraq gündə beş vacib namaz qılınır.

Namaz zamanı müsəlmanlar Məkkədəki Kəbə istiqamətinə, yəni qibləyə üz tuturlar.

Zəkat
Zəkat maddi imkanı olan müsəlmanların müəyyən şərtlər daxilində ehtiyacı olan insanlara və müəyyən kateqoriyalara verdiyi maliyyə ibadətidir.

Zəkat sosial həmrəylik, paylaşma və maddi məsuliyyət anlayışları ilə bağlıdır.

Ramazan orucu
Ramazan İslam təqviminin doqquzuncu ayıdır. Bu ayda müsəlmanlar sübh vaxtından günəş batana qədər yeməkdən, içməkdən və orucu pozan digər hallardan çəkinirlər.

Oruc yalnız fiziki məhdudiyyət deyil, həm də mənəvi intizam, səbir və özünənəzarət ibadəti kimi qəbul olunur.

Həcc
Həcc Məkkəyə edilən dini ziyarətdir. Maddi və fiziki imkanı olan müsəlman üçün müəyyən şərtlərlə ömürdə bir dəfə yerinə yetirilməsi vacib hesab olunur.

Həcc zamanı Kəbə, Ərəfat və digər müqəddəs məkanlarla bağlı xüsusi ibadətlər yerinə yetirilir.

Kəbə
Kəbə Məkkədə Məscidül-Həramın mərkəzində yerləşən müqəddəs tikilidir. Dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan müsəlmanlar namaz zamanı Kəbə istiqamətinə üz tuturlar.

Həcc və ümrə ziyarətlərinin əsas mərasimlərindən biri Kəbənin ətrafında təvaf etməkdir.

Məscid
Məscid müsəlmanların ibadət etdiyi dini məkandır. Məscidlərdə gündəlik namazlar, cümə namazı, dini dərslər və müxtəlif icma tədbirləri keçirilə bilər.

Bəzi məscidlər tarixi və memarlıq baxımından da mühüm mədəni irs nümunələridir.

Sünni və şiə ənənələri
İslamın ən böyük iki istiqaməti sünnilik və şiəlikdir. Bu ayrılığın tarixi Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından sonra müsəlman icmasına rəhbərlik məsələsi ilə bağlı yaranıb.

Sünni və şiə müsəlmanlar Qurana, Məhəmməd peyğəmbərə və İslamın əsas inanc prinsiplərinə ortaq şəkildə inanırlar, lakin dini hüquq, imamət və bəzi ibadət məsələlərində fərqli yanaşmalar mövcuddur.

İslam hüququ və fiqh
Fiqh İslam hüququnun dini mətnlər və hüquqi metodlar əsasında öyrənilməsi və şərhidir. Fiqh ibadət, ailə, ticarət və digər gündəlik məsələlərlə bağlı qaydaları araşdırır.

Sünni ənənədə Hənəfi, Şafii, Maliki və Hənbəli kimi əsas hüquq məktəbləri formalaşıb. Şiə ənənəsində isə Cəfəri fiqhi geniş yayılıb.

Hədis və sünnə
Hədislər Məhəmməd peyğəmbərin sözləri, davranışları və təsdiqləri haqqında rəvayətlərdir. Sünnə isə peyğəmbərin nümunəvi həyat və davranış ənənəsini ifadə edir.

Hədis və sünnə Quranla birlikdə İslam hüququ və dini təcrübənin əsas mənbələri arasında yer alır.

İslam təqvimi
İslam təqvimi Ayın hərəkətinə əsaslanan hicri təqvimdir. Bir hicri il təxminən 354 və ya 355 gündən ibarətdir.

Ramazan, Qurban bayramı və həcc günləri bu təqvimə əsasən müəyyən edilir.

İslam mədəniyyəti
İslam dini tarix boyunca memarlıq, xəttatlıq, elm, fəlsəfə, ədəbiyyat və musiqi kimi sahələrə böyük təsir göstərib.

Məscidlər, mədrəsələr, miniatür sənəti, ərəb xəttatlığı və zəngin elmi ənənə İslam sivilizasiyasının mədəni irsinin əsas nümunələrindəndir.

İslamın dünyada yayılması
İslam dünyanın ən geniş yayılmış dinlərindən biridir. Müsəlmanlar Yaxın Şərq, Şimali Afrika, Mərkəzi və Cənubi Asiya, Cənub-Şərqi Asiya, Avropa, Amerika və digər regionlarda yaşayırlar.

Dünyanın ən böyük müsəlman əhalisinə malik ölkələrindən biri İndoneziyadır. Bu fakt İslamın yalnız ərəb dünyası ilə məhdudlaşmadığını göstərir.

Azərbaycanda İslam dini
İslam Azərbaycanda əsrlər boyu əsas dini ənənələrdən biri olub. Ölkədə həm şiə, həm də sünni müsəlman icmaları mövcuddur.

Azərbaycanın dini və mədəni irsində məscidlər, ziyarətgahlar və İslam memarlığı nümunələri mühüm yer tutur.