İstiqlal Bəyannaməsi

İstiqlal Bəyannaməsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılmasını elan edən tarixi sənəddir. Bəyannamə 28 may 1918-ci ildə Tiflisdə Azərbaycan Milli Şurası tərəfindən qəbul olunub. Bu sənədlə Azərbaycan müstəqil dövlət elan edilib və yeni dövlətin siyasi-hüquqi əsasları müəyyənləşdirilib. İstiqlal Bəyannaməsi Azərbaycan dövlətçilik tarixinin ən mühüm sənədlərindən biri hesab olunur.

28 May 1918 və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti
1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Milli Şurasının iclasında İstiqlal Bəyannaməsinin qəbul edilməsi ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması elan olundu. Bu hadisə Azərbaycan tarixində müasir respublika idarəçiliyinin başlanğıcı kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman Şərqində ilk parlamentli respublikalardan biri olub.

İstiqlal Bəyannaməsinin əsas müddəaları
Bəyannamədə Azərbaycanın tamhüquqlu müstəqil dövlət olduğu, idarəetmə formasının Xalq Cümhuriyyəti olduğu və dövlət hakimiyyətinin Azərbaycan xalqına məxsusluğu təsbit edilirdi. Sənəddə bütün vətəndaşlara milliyyətindən, dinindən, sosial vəziyyətindən və cinsindən asılı olmayaraq bərabər hüquqlar verilməsi prinsipi də yer alırdı.

Demokratik dövlət prinsipləri
İstiqlal Bəyannaməsi demokratik və hüquqi dövlət quruculuğunun əsas prinsiplərini əks etdirirdi. Sənəddə vətəndaşların hüquq bərabərliyi, xalqların sərbəst inkişafı, beynəlxalq münasibətlərdə dostluq və əməkdaşlıq kimi müddəalar öz əksini tapmışdı. Bu prinsiplər sonrakı dövlət quruculuğu prosesində mühüm siyasi baza rolunu oynadı.

Azərbaycan Milli Şurasının rolu
İstiqlal Bəyannaməsi Azərbaycan Milli Şurası tərəfindən qəbul edilib. Milli Şura 1918-ci ildə yeni dövlətin yaradılması prosesində əsas siyasi orqanlardan biri olub. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin rəhbərlik etdiyi Milli Şura Azərbaycan dövlət müstəqilliyinin elan olunmasında mühüm rol oynayıb.

İstiqlal Bəyannaməsini imzalayan şəxslər
Bəyannamənin qəbulunda Azərbaycan Milli Şurasının üzvləri iştirak ediblər. Sənədin altında Fətəli xan Xoyski, Həsən bəy Ağayev, Nəsib bəy Yusifbəyli, Xəlil bəy Xasməmmədov və digər dövlət xadimlərinin adları Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucuları sırasında yer alır. Onlar yeni dövlətin siyasi və hüquqi institutlarının formalaşdırılmasında iştirak ediblər.

İstiqlal Bəyannaməsinin tarixi əhəmiyyəti
İstiqlal Bəyannaməsi Azərbaycan xalqının müstəqil dövlət qurmaq iradəsinin hüquqi və siyasi ifadəsi idi. Sənəd Azərbaycan dövlətçiliyinin suverenlik, respublika idarəçiliyi və vətəndaş bərabərliyi prinsipləri üzərində qurulduğunu göstərirdi. 1991-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi bərpa edildikdən sonra 1918-ci il Cümhuriyyəti dövlətçilik ənənəsinin mühüm tarixi əsası kimi qiymətləndirildi.

28 May – Müstəqillik Günü
İstiqlal Bəyannaməsinin qəbul edildiyi 28 May Azərbaycanda Müstəqillik Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılmasını və milli dövlətçilik ideyasının həyata keçirilməsini simvolizə edir. 28 May hər il rəsmi dövlət bayramı kimi qeyd edilir.

Sənədin qorunması və tarixi irsi
İstiqlal Bəyannaməsinin tarixi nüsxələri Azərbaycan dövlətçilik irsinin mühüm hissəsi kimi qorunur və muzey, arxiv və elmi tədqiqatlarda istifadə olunur. Sənəd həm hüquq tarixi, həm siyasi tarix, həm də milli kimlik baxımından mühüm mənbə hesab edilir.