#kalaşnikov avtomatı
Kalaşnikov avtomatı
Kalaşnikov avtomatı sovet konstruktoru Mixail Kalaşnikovun rəhbərliyi ilə yaradılmış və XX əsrin ikinci yarısında geniş yayılmış avtomat silah ailəsidir. “Kalaşnikov” adı gündəlik danışıqda çox vaxt AK-47 ilə eyniləşdirilsə də, əslində AK müxtəlif dövrlərdə hazırlanmış bir sıra modelləri əhatə edən daha geniş silah ailəsidir. Kalaşnikov avtomatları hərbi tarix, silah konstruksiyasının inkişafı və müxtəlif ölkələrin silahlı qüvvələrinin texniki təchizatı kontekstində tanınır.
Kalaşnikov avtomatı nədir?
Kalaşnikov avtomatı AK adı ilə tanınan sovet mənşəli avtomat silah ailəsinin ümumi adıdır. “AK” abbreviaturası rus dilində “Автомат Калашникова” – “Kalaşnikov avtomatı” ifadəsindən yaranıb.
Silahın yaradılması Mixail Timofeyeviç Kalaşnikovun adı ilə bağlıdır. İlk nəsil AK modelləri İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə Sovet İttifaqında hazırlanıb.
AK ailəsi sonradan müxtəlif modellər və modernləşdirilmiş variantlarla inkişaf etdirilib. Buna görə bütün Kalaşnikov avtomatlarını sadəcə “AK-47” adlandırmaq texniki baxımdan dəqiq deyil.
AK-47 nədir?
AK-47 Kalaşnikov avtomatı tarixinin ən məşhur adlandırmalarından biridir. Modelin adı onun 1947-ci ildə formalaşmış konstruksiyası ilə əlaqəlidir.
Silah Sovet Ordusunda sınaq və təkmilləşdirmə mərhələlərindən sonra qəbul edilərək kütləvi istehsala keçib. Sonrakı illərdə ilkin konstruksiyanın müxtəlif dəyişiklikləri və daha təkmilləşdirilmiş modelləri meydana çıxıb.
AK-47 adı zamanla o qədər geniş yayılıb ki, mediada və gündəlik danışıqda görünüşcə oxşar müxtəlif AK modelləri də bəzən bu adla təqdim olunur.
Mixail Kalaşnikov kim idi?
Mixail Timofeyeviç Kalaşnikov 10 noyabr 1919-cu ildə anadan olmuş sovet və rus silah konstruktoru idi. O, xüsusilə AK avtomatının yaradılması ilə dünya hərb tarixində tanınıb.
İkinci Dünya müharibəsi illərində Qırmızı Orduda xidmət edən Kalaşnikov tank komandiri olub və 1941-ci ildə yaralanıb. Sonrakı dövrdə silah konstruksiyası sahəsində fəaliyyətini davam etdirib.
Kalaşnikov uzun illər İjevskdə silah konstruktoru kimi çalışıb. Onun adı AK ailəsindən başqa bir sıra sovet atıcı silahlarının hazırlanması ilə də əlaqələndirilir. Mixail Kalaşnikov 23 dekabr 2013-cü ildə vəfat edib.
AK və AKM arasındakı fərq
AK ailəsinin inkişafında mühüm mərhələlərdən biri AKM modelinin yaradılması olub. AKM adı “modernləşdirilmiş Kalaşnikov avtomatı” mənasını verir.
AKM 1950-ci illərin sonlarında əvvəlki AK konstruksiyasının inkişaf etdirilmiş variantı kimi Sovet Ordusunun silahlanmasına qəbul edildi.
Onun istehsal texnologiyasında və bir sıra konstruktiv elementlərində dəyişikliklər edilmişdi. AKM sonradan geniş istehsal və ixrac edilən Kalaşnikov modellərindən birinə çevrildi.
Buna görə tarixi foto və videolarda “AK-47” kimi təqdim edilən silahların bir hissəsi əslində AKM və ya onun müxtəlif ölkələrdə hazırlanmış törəmələri ola bilər.
AK-74
1970-ci illərdə Kalaşnikov ailəsinin yeni nəsli olan AK-74 yaradıldı. Bu model əvvəlki AK və AKM-dən fərqli sursat sistemi üçün hazırlanmışdı.
AK-74 1974-cü ildə Sovet Ordusunun silahlanmasına qəbul edildi və sonrakı dövrdə onun da müxtəlif modifikasiyaları meydana çıxdı.
AK-74-ün xarici görünüşündə əvvəlki Kalaşnikov modellərinin ümumi konstruktiv xüsusiyyətləri qorunsa da, onu AKM və digər modellərdən fərqləndirən bir sıra texniki xüsusiyyətlər mövcuddur.
Kalaşnikov avtomatlarının modelləri
Kalaşnikov sistemi onilliklər ərzində davamlı şəkildə inkişaf etdirilib. AK, AKM və AK-74 onun tarixində ən tanınmış mərhələlər sırasındadır.
Sonrakı dövrdə AK-74M, AK-100 seriyası və daha yeni AK-12 ailəsi kimi modellər yaradılıb.
Bundan əlavə, Sovet İttifaqından kənarda da Kalaşnikov konstruksiyasına əsaslanan və ya ondan təsirlənən çoxsaylı silahlar istehsal olunub. Buna görə zahirən AK-yə bənzəyən hər avtomatın Sovet və ya Rusiya istehsalı olması doğru deyil.
Kalaşnikov avtomatının geniş yayılması
AK ailəsi XX əsrin ikinci yarısında dünyanın ən geniş yayılmış atıcı silah konstruksiyalarından birinə çevrildi.
Soyuq müharibə dövründə Sovet İttifaqı və onun müttəfiqləri tərəfindən AK sistemli silahların istehsalı və yayılması bu prosesdə mühüm rol oynadı. Müxtəlif ölkələr Kalaşnikov konstruksiyasına əsaslanan öz modellərini də istehsal etməyə başladılar.
Nəticədə AK silueti müxtəlif regionlarda hərbi münaqişələrin foto və video materiallarında geniş görünən simvollardan birinə çevrildi.
AK-47 və Kalaşnikov anlayışlarının fərqi
“Kalaşnikov” daha geniş anlayışdır. AK-47 isə Kalaşnikov avtomatlarının tarixi inkişafındakı konkret erkən modellə əlaqəli addır.
AK, AKM, AK-74 və daha sonrakı modellər eyni ailənin müxtəlif inkişaf mərhələlərini təmsil edir. Onların xarici görünüşündə oxşarlıqlar olsa da, konstruksiya, istehsal dövrü və istifadə olunan sursat baxımından fərqləri mövcuddur.
Muzey eksponatının, tarixi fotoşəklin və ya konkret silah modelinin düzgün müəyyənləşdirilməsi üçün buna görə yalnız ümumi görünüşə əsaslanmaq kifayət etməyə bilər.
Kalaşnikov avtomatı muzey eksponatı kimi
Kalaşnikov avtomatlarına hərbi tarix və silah muzeylərinin kolleksiyalarında geniş rast gəlinir. Belə eksponatlar XX əsrin hərbi texnologiyasının, Sovet silah sənayesinin və müxtəlif münaqişələrin tarixinin öyrənilməsində istifadə olunur.
Muzey kolleksiyasında AK modelinin dəqiq identifikasiyası onun istehsal dövrünü və tarixi kontekstini müəyyənləşdirməyə kömək edir. AK, AKM və AK-74 zahirən oxşar görünsə də, ayrı-ayrı tarixi modellərdir.
Bu baxımdan Kalaşnikov avtomatı yalnız silah nümunəsi deyil, XX və XXI əsrlərin hərbi və siyasi tarixini əks etdirən maddi tarix eksponatı kimi də araşdırılır.
