Kaset

Kaset səsin maqnit lentində yazılması, saxlanılması və yenidən səsləndirilməsi üçün istifadə olunan fiziki məlumat daşıyıcısıdır. Musiqi tarixində “kaset” dedikdə əsasən iki kiçik çarx arasında hərəkət edən maqnit lentinin plastik korpus daxilində yerləşdiyi kompakt audiokaset nəzərdə tutulur. XX əsrin ikinci yarısında kasetlər musiqi albomlarının yayılması, radio verilişlərinin və şəxsi səs yazılarının qeydə alınması üçün ən populyar formatlardan birinə çevrilib.

Kaset nədir?

Audiokaset plastik korpusun daxilində yerləşən maqnit lentindən ibarətdir. Lent iki çarx arasında hərəkət edir və maqnitofonun səs başlığı ilə təmasda olduqda üzərindəki məlumat oxunur.

Yazma funksiyasına malik maqnitofonlarda eyni lent üzərinə yeni səs yazmaq da mümkündür. Bu xüsusiyyət kaseti yalnız hazır musiqinin dinlənildiyi daşıyıcı deyil, insanların öz səslərini və seçdikləri musiqiləri yaza bildikləri vasitəyə çevirmişdi.

Kompakt kasetin yaranması

Compact Cassette formatı Philips tərəfindən 1960-cı illərin əvvəllərində hazırlanıb. Şirkət ilk kompakt kaset maqnitofonunu 1963-cü ilin avqustunda Berlində keçirilən beynəlxalq radio sərgisində təqdim edib.

Yeni sistemin əsas üstünlüklərindən biri maqnit lentinin iki çarxla birlikdə kiçik plastik korpusun daxilində yerləşdirilməsi idi. Əvvəlki açıq lentli maqnitofonlarda lenti çarxlar və səs başlığı arasından əl ilə keçirmək lazım gəlirdi.

Kompakt kaset bu prosesi xeyli sadələşdirdi və portativ səsyazma cihazlarının inkişafına şərait yaratdı.

Kaset necə işləyir?

Kasetin daxilində nazik maqnit lent yerləşir. Maqnitofona daxil edilən kasetin çarxlarından biri lenti hərəkət etdirir, digəri isə keçən lenti öz üzərinə yığır.

Oxutma zamanı maqnitofonun səs başlığı lentdə saxlanmış maqnit dəyişikliklərini elektrik siqnalına çevirir. Bu siqnal gücləndirilərək dinamik və ya qulaqlıq vasitəsilə səsləndirilir.

Yazma zamanı proses əks istiqamətdə həyata keçirilir: daxil olan səs siqnalına uyğun maqnit məlumatı lent üzərinə yazılır.

Kasetin A və B tərəfi

Klassik audiokasetlərin böyük hissəsi iki tərəfli istifadə üçün hazırlanırdı. Bunlar adətən A və B tərəfi kimi işarələnirdi.

Kasetin bir tərəfindəki yazı sona çatdıqdan sonra kaset çıxarılıb çevrilir və digər tərəfdən dinlənilirdi. Daha inkişaf etmiş bəzi maqnitofonlarda isə “auto-reverse” funksiyası lentin hərəkət istiqamətini avtomatik dəyişdirərək ikinci tərəfin də səsləndirilməsinə imkan verirdi.

İki tərəfli quruluş bir kasetdə daha çox musiqi və digər səs materialının saxlanmasını mümkün edirdi.

C60, C90 və C120 kasetlər

Audiokasetlər müxtəlif səsyazma müddətlərində istehsal olunurdu. C60 və C90 ən tanınmış formatlar sırasında idi.

C60 ümumilikdə təxminən 60 dəqiqəlik, C90 isə təxminən 90 dəqiqəlik səs yazısı üçün nəzərdə tutulurdu. Vaxt adətən kasetin iki tərəfi arasında bölünürdü.

C120 kimi daha uzunmüddətli kasetlər də istehsal edilirdi. Daha uzun səsyazma müddətinə nail olmaq üçün istifadə edilən lentin daha nazik olması onun fiziki xüsusiyyətlərinə təsir göstərə bilərdi.

Musiqi kasetləri

Kasetin geniş yayılması musiqi sənayesinə böyük təsir göstərdi. Musiqi albomları vinil plastinkalarla yanaşı audiokaset formatında da satışa çıxarılırdı.

Kasetin kiçik ölçüsü və daşınmasının rahatlığı musiqini evdən kənarda dinləməyi asanlaşdırdı. Avtomobil maqnitofonlarının yayılması da bu formatın populyarlığını artırdı.

1970-ci illərə gəldikdə kompakt kaset LP plastinka ilə yanaşı əvvəlcədən yazılmış musiqinin əsas formatlarından birinə çevrilmişdi.

Kaset və maqnitofon

Kasetin səsləndirilməsi üçün maqnitofon və ya kaset pleyeri istifadə olunur. Ev üçün nəzərdə tutulan cihazlarla yanaşı portativ maqnitofonlar, avtomobil maqnitolaları və peşəkar kaset dekaları da istehsal edilirdi.

Bəzi cihazlar yalnız kaseti səsləndirir, digərləri isə həm oxutma, həm də yazma funksiyasına malik olurdu.

İki kaset yuvası olan maqnitofonlar bir kasetdəki materialı digərinə köçürməyə də imkan verirdi.

Walkman və portativ musiqi

Kaset mədəniyyətinin inkişafında portativ pleyerlər mühüm rol oynayıb. Sony 1979-cu ildə ilk Walkman modelini bazara təqdim etdikdən sonra şəxsi və portativ musiqi dinləmə təcrübəsi daha geniş yayıldı.

Kiçik kaset pleyeri və qulaqlıq istifadəçiyə musiqini gəzərkən, səyahətdə və digər məkanlarda dinləmək imkanı verirdi.

Walkman sonradan bütöv bir portativ musiqi mədəniyyətinin simvollarından birinə çevrildi.

Kasetə musiqi yazmaq

Kasetin vinil plastinka və sonrakı CD formatından fərqləndirən xüsusiyyətlərindən biri ev şəraitində asanlıqla səs yazmaq imkanının olması idi.

İstifadəçilər radiodan mahnıları yaza, müxtəlif albomlardan seçilmiş kompozisiyaları bir kasetdə toplaya və şəxsi musiqi topluları hazırlaya bilirdilər.

Sonralar “mixtape” kimi məşhurlaşan bu yanaşma insanların öz musiqi seçimlərini müəyyən ardıcıllıqla bir kasetdə toplamasına imkan verirdi.

Kaset və vinil arasındakı fərq

Kaset və vinil analoq səs daşıyıcıları kimi tanınsa da, səsin saxlanılması üsulu fərqlidir.

Vinil plastinkada səs disk üzərindəki fiziki spiral cığırda saxlanılır və iynə vasitəsilə oxunur.

Kasetdə isə səs maqnit lentində saxlanılır və maqnitofonun səs başlığı vasitəsilə oxunur.

Kaset plastinkadan daha kiçik və daşınması rahat formatdır. Digər tərəfdən, lent dolaşa, uzana və uzunmüddətli istifadə nəticəsində fiziki aşınmaya məruz qala bilər.

Kaset və CD

CD rəqəmsal, audiokaset isə maqnit lentinə əsaslanan analoq səs daşıyıcısıdır.

Kasetdə mahnının müəyyən hissəsinə çatmaq üçün lenti irəli və ya geri sarımaq tələb olunur. CD isə treklər arasında daha sürətli keçid etməyə imkan verir.

1980-ci illərdən etibarən CD-nin yayılması, sonrakı dövrdə isə rəqəmsal audio və internet üzərindən musiqi xidmətlərinin inkişafı kasetlərin kütləvi bazardakı mövqeyini tədricən zəiflətdi.

Kasetlərin saxlanılması

Maqnit lentləri istilik, rütubət, toz və fiziki zədələrdən qorumaq vacibdir. Kasetin yüksək temperaturda və birbaşa günəş işığı altında saxlanılması lent və plastik korpus üçün zərərli ola bilər.

Maqnit sahələrinin təsiri də lentdəki səs yazısına mənfi təsir göstərə bilər.

Tarixi və nadir kasetlərin qorunması zamanı onların düzgün saxlanılması ilə yanaşı, üzərindəki səs yazılarının rəqəmsallaşdırılması da materialın gələcək üçün qorunmasına kömək edə bilər.

Kaset kolleksiyaçılığı

Köhnə audiokasetlər bu gün kolleksiya obyekti kimi də maraq doğurur. Musiqi albomlarının ilk buraxılışları, məhdud tirajlar, nadir səsyazmalar və müəyyən ölkələr üçün hazırlanmış nəşrlər kolleksiyaçılar üçün fərqli əhəmiyyət daşıya bilər.

Kasetin fiziki vəziyyəti, orijinal qutusunun və üzlüyünün saxlanılması, lentin işlək olması, istehsalçı və buraxılış ili onun kolleksiya dəyərinə təsir edən amillərdəndir.

Bununla yanaşı, köhnə olması hər kasetin avtomatik olaraq nadir və ya yüksək qiymətli olması demək deyil.

Kaset musiqi tarixinin bir hissəsi kimi

Kompakt kaset musiqinin daşınması və şəxsi şəkildə yazılması imkanlarını genişləndirən mühüm texnologiyalardan biri olub.

Vinil dövrü ilə rəqəmsal musiqinin geniş yayılması arasındakı mərhələdə kaset milyonlarla insan üçün gündəlik musiqi daşıyıcısına çevrilmişdi.

Bu gün kasetlər əvvəlki kütləvi mövqeyini itirsə də, köhnə albomlar, səsyazma arxivləri, muzey eksponatları və şəxsi kolleksiyalar vasitəsilə XX əsrin musiqi və audio texnologiya tarixinin xarakterik nümunələrindən biri olaraq qalır.