Keçəçilik

Keçəçilik — heyvan yununu (əsasən qoyun yununu) müəyyən temperatur, rütubət və təzyiq altında sıxaraq bir-birinə keçirmək yolu ilə toxunmamış parça (keçə) əldə edilməsi sənətidir. Bu, bəşəriyyətin və Azərbaycanın ən qədim sənət növlərindən biri hesab olunur. 1. Keçənin Hazırlanma Prosesi Keçəçilik digər toxuculuq növlərindən fərqli olaraq dəzgah, mil və ya iynə tələb etmir. Proses əsasən aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir: Yun seçimi: Payızda qırxılmış qoyun yunu (daha möhkəm olduğu üçün) seçilir, yuyulur və didilir. Sərmə: Didilmiş yun xüsusi həsir (çətən) üzərinə bərabər şəkildə səpilir. Naxışvurma: Əgər naxışlı keçə hazırlanırsa, rəngli yunlardan istifadə edərək fonun üzərinə naxışlar düzülür. İslatma və Döymə: Yunun üzərinə qaynar sabunlu su çilənir, həsir bükülür və rəssam/usta tərəfindən dirsəklərlə və ya ayaqla uzun müddət döyülür. Bu proses yun liflərinin bir-birinə sıx şəkildə keçməsini təmin edir. 2. Azərbaycan Keçəçilik Məktəbləri Azərbaycanda keçəçilik həm köçəri, həm də oturaq həyat tərzinin ayrılmaz hissəsi olmuşdur: Regionlar: Qazax, Gəncə, Qarabağ, Şəki və Naxçıvan keçəçiliyin əsas mərkəzləri hesab olunur. Məhsullar: Keçədən alaçıqların örtülməsi, yerə salınan qədim döşəmə vasitələri (qəlib), yəhərüstü, ayaqqabı və ən əsası yapıncı hazırlanır. Milli Geyim: Yapıncı həm çobanların, həm də bəzi hallarda milli kişi geyimi dəstinin ayrılmaz elementi kimi soyuqdan və yağışdan qorunmaq üçün istifadə edilir. 3. Mədəni Əhəmiyyət və Folklor Keçəçilik Azərbaycan xalqının qeyri-maddi mədəni irsinin mühüm bir parçasıdır: Rəmzlər: Keçə üzərindəki naxışlar (məsələn, "qoçboynuzu") çox vaxt bərəkət və gücü simvolizə edir. Tədqiqat: Bu sənət sahəsi və onunla bağlı inanclar Folklor İnstitutu tərəfindən araşdırılır. Personajlar: Novruz şənliklərində Keçəl obrazının geyimi və bəzi hallarda istifadə olunan keçə papaqlar bu sənətin xalq yaradıcılığındakı yerini göstərir. 4. Müasir Tətbiq və Qulluq Müasir dövrdə "yaş keçə" texnikası ilə bərabər, dekorativ məqsədlər üçün "quru keçə" (iynələmə) üsulu da populyardır: Əl işləri (Handicraft): Keçədən hazırlanan oyuncaqlar, retro gəlinciklər və bəzək əşyaları bayram yarmarkası zamanı turistlərin ən çox maraq göstərdiyi suvenirlərdəndir. Təmizlik: Keçə məhsulları təbii yun olduğu üçün onları yuyarkən rəngi və formanı qoruyan xüsusi yuyucu vasitələrdən istifadə olunmalıdır. Bərpa: Köhnəlmiş və ya zədələnmiş qədim keçə məmulatları peşəkar təmirxana şəraitində, təbii boyaq maddələri ilə bərpa edilir. Tanıtım: Keçəçilik ustalarının işlərini əks etdirən kataloqların hazırlanmasında müasir çap kəsim sahəsi imkanlarından istifadə olunur.