Kərkəs

Kərkəslər — qırğılar və Amerika qrifləri fəsiləsinə aid olan, əsasən leşlə qidalanan iri yırtıcı quşlardır. Cəmiyyətdə bəzən mənfi obraz kimi qəbul edilsələr də, kərkəslər təbiətdə xəstəliklərin yayılmasının qarşısını alan ən mühüm canlılardan biridir. Onlar "təbiətin sanitarı" missiyasını yerinə yetirərək, ekosistemi zərərli bakteriyalardan təmizləyirlər. Biyoloji xüsusiyyətlər və adaptasiya Kərkəslərin bədən quruluşu onların qidalanma tərzinə mükəmməl şəkildə uyğunlaşıb: Güclü Mədə Sistemi: Kərkəslərin mədə şirəsi o qədər turşdur ki, süzgəc rolunu oynayaraq qarayara (antrax), vəba və quduzluq kimi təhlükəli bakteriyaları asanlıqla məhv edir. Keçəl Baş və Boyun: Bir çox kərkəs növünün başı və boynu lələksizdir. Bu, leşlə qidalanarkən quşun gigiyenasını qorumasına və bakteriyaların lələklər arasında toplanmasının qarşısını almağa kömək edir. İnkşaf etmiş Görmə və İybilmə: Köhnə Dünya kərkəsləri (Avrasiya və Afrika) daha çox görmə qabiliyyətinə, Yeni Dünya kərkəsləri (Amerika) isə kilometrlərlə uzaqdan qoxunu hiss edən iybilmə qabiliyyətinə güvənirlər. Enli Qanadlar: Kərkəslər minimal enerji sərf edərək saatlarla səmada süzmək üçün nəzərdə tutulmuş nəhəng və enli qanadlara malikdirlər. Kərkəslərin əsas növləri Dünyada kərkəslər coğrafi mövqeyinə görə iki qrupa bölünür: Köhnə Dünya Kərkəsləri: Qara kərkəs, ağbaş kərkəs, meşin kərkəs və s. Bu quşlar caynaqları ilə şikarı tutmaq üçün deyil, yalnız leşi parçalamaq üçün istifadə edirlər. Yeni Dünya Kərkəsləri: Kondorlar və hind toyuğu kərkəsləri bura daxildir. Onların burun deşikləri arasında sümük arakəsmənin olmaması maraqlı bir anatomik xüsusiyyətdir. Azərbaycanın nadir kərkəsləri Azərbaycan təbiəti bu nəhəng quşların bir neçə nadir növünə ev sahibliyi edir: Qara kərkəs: Ölkəmizin ən iri quşlarından biridir, qanad açımı 3 metrə çatır. Saqqallı kərkəs (Lamyeryer): Sümük iliyi ilə qidalanan bu unikal quş, iri sümükləri hündürlükdən daşların üzərinə ataraq parçalayır. Misir kərkəsi (Ağ kərkəs): Digər kərkəslərdən fərqli olaraq, bəzən alətlərdən (məsələn, daşdan) istifadə edərək dəvəquşu yumurtalarını qırmağı bacarır. Bu növlərin əksəriyyəti Azərbaycanın "Qırmızı Kitabı"na daxil edilib və qorunur. Niyə kərkəsləri qorumalıyıq? Kərkəslərin sayı azaldıqda, leşlər yerdə qalır və bu, milçəklərin, gəmiricilərin və quduz itlərin sayının artmasına səbəb olur. Bu da öz növbəsində insan və heyvanlar arasında kütləvi epidemiya riskini artırır. Hindistanda kərkəslərin sayının kəskin azalması vaxtilə milyardlarla dollar zərərə və minlərlə insanın quduzluqdan ölümünə səbəb olmuşdur.