Kərpic

Kərpic minilliklərdir tikintidə istifadə olunan ən qədim inşaat materiallarından biridir. Yaşayış evlərinin divarlarından tarixi qalalara, məscidlərdən müasir binalara qədər müxtəlif tikililərdə kərpicə rast gəlmək mümkündür. Ənənəvi kərpic əsasən gil əsaslı xammalın formaya salınması, qurudulması və bişirilməsi ilə hazırlanır. Müasir tikintidə isə təyinatına, materialına, quruluşuna və istehsal texnologiyasına görə fərqli kərpic növlərindən istifadə edilir.

Gildən tikinti materialına

Kərpic istehsalının klassik üsulunda gil və digər uyğun mineral xammal hazırlanaraq müəyyən ölçüdə formalaşdırılır. Formalaşdırılmış material qurudulduqdan sonra yüksək temperaturda bişirilir və nəticədə tikintidə istifadə edilə bilən möhkəm keramika məmulatı əldə olunur.

Xammalın tərkibi, istehsal üsulu və bişirmə şəraiti hazır kərpicin rənginə və texniki xüsusiyyətlərinə təsir edə bilər. Buna görə bütün gil kərpiclər eyni rəngdə və eyni xüsusiyyətlərdə olmur.

Qırmızı kərpic

“Qırmızı kərpic” gündəlik danışıqda ən çox rast gəlinən ifadələrdən biridir. Bu ad adətən bişirilmiş gil əsasında hazırlanan qırmızı və ya qırmızıya yaxın rəngli keramika kərpiclər üçün istifadə olunur.

Kərpicin rəngi istifadə edilən xammalın mineral tərkibindən və bişirmə prosesindən asılı olaraq qırmızı, narıncı, qəhvəyi və digər çalarlarda ola bilər.

Buna görə rəng kərpic haqqında ilkin təsəvvür yaratsa da, onun möhkəmlik və digər texniki göstəricilərini yalnız rənginə baxaraq müəyyən etmək düzgün deyil.

Kərpic hörgüsü

Kərpiclər tikintidə adətən hörgü şəklində tətbiq edilir. Ayrı-ayrı kərpic elementləri məhlul vasitəsilə birləşdirilərək divar və digər konstruktiv və ya qeyri-konstruktiv elementlər yaradılır.

Kərpiclərin yerləşdirilmə ardıcıllığı, tikişlərin forması və hörgünün düzgün icrası hazır konstruksiyanın keyfiyyətinə təsir göstərir.

Kərpic hörgüsünün konkret konstruksiyada daşıyıcı olub-olmaması isə layihədən və binanın konstruktiv sistemindən asılıdır.

Kərpic divar

Kərpicin ən tanınmış istifadə sahələrindən biri divar tikintisidir.

Kərpicdən xarici və daxili divarlar, arakəsmələr və müxtəlif memarlıq elementləri hazırlana bilər. Lakin istifadə ediləcək kərpic növü divarın funksiyasına və layihənin texniki tələblərinə uyğun seçilməlidir.

Müasir binalarda kərpic həm əsas hörgü materialı, həm də digər konstruksiyaların tamamlayıcı elementi kimi istifadə oluna bilər.

Bütöv və boşluqlu kərpic

Kərpiclər quruluşuna görə bütöv və boşluqlu ola bilər.

Bütöv kərpicin daxilində boşluqlar ya olmur, ya da məhdud olur. Boşluqlu kərpiclərdə isə istehsal zamanı xüsusi boşluqlar yaradılır.

Bu fərq məhsulun çəkisinə, istilik xüsusiyyətlərinə və tətbiq sahəsinə təsir edə bilər. Konkret tikinti işi üçün kərpic seçərkən məhsulun istehsalçı tərəfindən göstərilən texniki göstəriciləri və layihə tələbləri əsas götürülməlidir.

Üzlük kərpici

Kərpic yalnız divarın əsas materialı kimi deyil, binanın görünüşünün formalaşdırılması üçün də istifadə olunur.

Üzlük kərpicləri fasadlarda və görünən hörgü səthlərində tətbiq edilə bilər. Belə məhsullarda texniki göstəricilərlə yanaşı rəng, səth teksturası, forma və ölçü də memarlıq baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Kərpic fasadlar müxtəlif memarlıq üslublarında istifadə edilərək binaya xarakterik görünüş verə bilər.

Odadavamlı kərpic

Yüksək temperatur şəraitində istifadə üçün adi tikinti kərpicindən fərqli xüsusiyyətlərə malik odadavamlı materiallar tələb olunur.

Odadavamlı kərpiclər sənaye sobaları, ocaqlar və yüksək temperaturun təsir etdiyi digər qurğularda istifadə edilə bilər. Onların tərkibi və texniki xüsusiyyətləri nəzərdə tutulan temperatur və istismar şəraitinə uyğun seçilir.

Buna görə adi divar kərpicini avtomatik olaraq odadavamlı kərpic hesab etmək olmaz.

Kərpicin ölçüləri

Kərpic müxtəlif ölçülərdə istehsal oluna bilər. Ölçülər məhsulun növündən, istehsalçıdan və tətbiq edilən standartdan asılı olaraq dəyişir.

Bu səbəbdən bütün kərpiclər üçün vahid ölçü göstərmək düzgün deyil. Tikinti zamanı layihədə nəzərdə tutulan ölçü və texniki göstəricilərə uyğun məhsul seçilməlidir.

Kərpic ölçüsü hörgüdə istifadə olunan material miqdarına, divarın quruluşuna və işin icra üsuluna təsir edən amillərdən biridir.

Kərpicin çəkisi

Kərpicin çəkisi də sabit göstərici deyil. Onun ölçüsü, materialın sıxlığı, boşluqların miqdarı və istehsal texnologiyası çəkiyə təsir edir.

Eyni xarici ölçüyə malik iki fərqli kərpic növünün çəkisi fərqli ola bilər.

Tikinti materiallarının daşınması, saxlanması və əl ilə qaldırılması planlaşdırılarkən məhsulun faktiki çəkisinin istehsalçı məlumatlarından müəyyən edilməsi daha dəqiq yanaşmadır.

Kərpic və daş

Daş təbii və ya emal edilmiş mineral material ola bilər, kərpic isə adətən müəyyən istehsal prosesi nəticəsində standart formaya salınmış tikinti məhsuludur.

Hər iki material divar və memarlıq elementlərinin yaradılmasında istifadə olunsa da, onların fiziki xüsusiyyətləri, ölçüləri, tətbiq üsulları və memarlıq görünüşü fərqlənir.

Tarixi tikililərdə daş və kərpicin eyni binada birlikdə istifadə edildiyi nümunələrə də rast gəlinir.

Kərpic və beton blok

Kərpiclə beton blok xarici görünüşünə və hörgüdə istifadə edilməsinə görə oxşar funksiyalar daşıya bilər, lakin eyni tikinti materialı deyil.

Keramika kərpici əsasən gil əsaslı xammalın formalaşdırılıb bişirilməsi ilə hazırlanır. Beton blok isə sement əsaslı qarışıqdan istehsal olunan məmulatdır.

Ölçü, çəki, möhkəmlik, istilik xüsusiyyətləri və istifadə sahəsi konkret məhsuldan asılı olduğundan material seçimi layihənin tələblərinə əsasən aparılmalıdır.

Kərpic memarlıqda

Kərpic funksional tikinti materialı olmaqla yanaşı memarlıq ifadə vasitəsi kimi də istifadə edilir.

Açıq saxlanılan kərpic hörgüsü fasadlarda və interyerlərdə səthin özünü dekorativ elementə çevirə bilər. Müxtəlif hörgü üsulları, rənglər və kərpiclərin yerləşdirilməsi ilə fərqli vizual kompozisiyalar yaratmaq mümkündür.

Tarixi memarlıqda isə kərpicin forması və hörgü texnikası tikilinin dövrü və yerli inşaat ənənələri haqqında mühüm məlumat verə bilər.

Azərbaycanda kərpic memarlığı

Azərbaycanın memarlıq irsində həm daş, həm də bişmiş kərpicdən hazırlanmış tikililər mövcuddur. Material seçimi tarixi dövrə, bölgənin tikinti ənənələrinə, mövcud xammala və memarlıq xüsusiyyətlərinə görə fərqlənib.

Xüsusilə tarixi tikili haqqında məlumat hazırlanarkən onun kərpicdən tikildiyini yalnız vizual görünüşə əsasən müəyyənləşdirmək düzgün deyil. Materialın dəqiq identifikasiyası üçün abidənin elmi təsviri, inventar məlumatları və ya digər etibarlı mənbələr əsas götürülməlidir.

Bu yanaşma tarixi kərpic, daş və sonrakı dövrlərdə aparılmış bərpa işlərində istifadə olunan materialların bir-biri ilə qarışdırılmasının qarşısını alır.

Kərpicin tikintidə seçilməsi

Kərpic seçərkən yalnız qiymət və xarici görünüş deyil, onun nəzərdə tutulan işə uyğunluğu da nəzərə alınmalıdır.

Möhkəmlik, suudma, şaxtaya davamlılıq, ölçü dəqiqliyi və digər texniki xüsusiyyətlər məhsulun istifadə sahəsindən asılı olaraq əhəmiyyət daşıya bilər.

Daşıyıcı və digər məsul konstruksiyalar üçün material seçimi layihə sənədlərinə və müvafiq texniki tələblərə uyğun aparılmalıdır. Konkret kərpicin xüsusiyyətləri isə istehsalçının texniki sənədləri və uyğunluq məlumatları əsasında yoxlanılmalıdır.