#kərtənkələ
Kərtənkələ
Kərtənkələlər pulcuqlular dəstəsinə aid olan canlılardır. Onların ölçüləri bir neçə santimetrlik gekkonlardan tutmuş, uzunluğu 3 metrə çatan Komodo varanlarına qədər dəyişə bilər. Bu canlılar həm meşələrdə, həm çöllərdə, həm də qayalıq ərazilərdə yaşamağa mükəmməl uyğunlaşıblar.
Unikal müdafiə mexanizmi: Avtotomiya
Kərtənkələlərin ən məşhur xüsusiyyəti təhlükə anında quyruqlarını qopara bilmələridir. Bu proses avtotomiya adlanır.
Necə baş verir: Yaradıcı bir müdafiə üsulu olaraq, quyruq qopduqdan sonra bir müddət hərəkət edir və yırtıcının diqqətini yayındırır. Bu vaxt ərzində kərtənkələ qaçıb gizlənir.
Bərpa: Müəyyən müddətdən sonra kərtənkələnin quyruğu yenidən uzanır (regenerasiya), lakin yeni quyruq adətən əvvəlkindən daha qısa və fərqli rəngdə olur.
Bioloji xüsusiyyətləri
Soyuqqanlılıq: Kərtənkələlər ektotermik canlılardır, yəni bədən temperaturları ətraf mühitdən asılıdır. Ona görə də onları tez-tez daşların üzərində günəşlənən görmək olar.
Hissiyyat: Onlar ətrafa baxmaq üçün hərəkətli göz qapaqlarından istifadə edirlər (ilanlardan fərqli olaraq). Bir çox kərtənkələ dili ilə havadakı qoxu hissəciklərini toplayaraq ətrafı analiz edir.
Qidalanma: Növlərin əksəriyyəti cücülər, hörümçəklər və qurdlarla qidalanır ki, bu da kənd təsərrüfatı üçün çox faydalıdır.
Azərbaycanda yaşayan kərtənkələlər
Azərbaycan ərazisində kərtənkələlərin 30-dan çox növü qeydə alınıb. Onlar arasında ən tanınmışları:
Yaşıl kərtənkələ: Parlaq yaşıl rəngi ilə seçilir, xüsusən çəmənliklərdə rast gəlinir.
Xəfəng (Varanşəkilli kərtənkələ): Azərbaycanın quraqlıq ərazilərində rast gəlinən iri növ.
Qafqaz aqaması: Qayalıq və dağlıq ərazilərdə çox çevik hərəkət edən qəhvəyi rəngli kərtənkələ.
Kor kərtənkələ (Şüşə-ilan): Ayaqları olmadığı üçün çox vaxt ilanla səhv salınır, lakin əslində zərərsiz bir kərtənkələ növüdür.
Təbiət üçün əhəmiyyəti
Kərtənkələlər təbiətin təbii "sanitarlarıdır". Onlar bitkilərə zərər verən böcəkləri yeyərək məhsuldarlığa kömək edirlər. Onların yaşadığı ərazidə ekoloji tarazlıq daha yaxşı qorunur.
Sizə kərtənkələlərin konkret bir növü və ya evdə saxlanılan ekzotik kərtənkələlər (məsələn, iquanalar və ya buqələmunlar) haqqında məlumat maraqlıdır?
