Kitabi Dədəm Qorqud

"Kitabi-Dədəm Qorqud" (Dədəm Qorqud kitabı) oğuz tayfalarının qəhrəmanlıqlarını, adət-ənənələrini, məişətini və qədim türk dünyagörüşünü əks etdirən möhtəşəm bir epik abidədir. Əsər Azərbaycan, türk və bütövlükdə oğuz xalqlarının ortaq ədəbi-tarixi irsi hesab olunur. Tədqiqatçılar dastanların kökünün VII-XI əsrlərə qədər getdiyini, yazılı şəklinin isə XV-XVI əsrlərdə formalaşdığını qeyd edirlər. Kitab on iki dastan-boydan və giriş hissəsindən ibarətdir. Hər bir boyda ayrı-ayrı oğuz bəylərinin və igidlərinin qəhrəmanlıqları, daxili və xarici düşmənlərə qarşı mübarizələri, eləcə də sevgi və sədaqət mövzuları təsvir edilir. Əsərdəki hadisələrin əsas məkanı Azərbaycan ərazisi, xüsusən də Dərbənd və Dəmirqapı (Qafqazın cənubu) ətrafıdır. Dastan həm nəsr (hekayə), həm də nəzm (şeir) elementlərini özündə birləşdirir. Dədə Qorqud adlı ağsaqqal və müdrik şəxs dastanların rəvayətçisi və müəllifi kimi çıxış edir. Bu əsər türk xalqlarının dil, folklor və tarixinin öyrənilməsi üçün əvəzsiz mənbədir və UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsin Reprezentativ Siyahısına daxil edilmişdir.