Kosa

Kosa — Azərbaycan xalqının qədim təqvim rituallarından olan Novruz bayramının əsas və ayrılmaz personajlarından biridir. Keçəl ilə birlikdə meydan tamşalarında çıxış edən Kosa, təkcə əyləncə vasitəsi deyil, həm də təbiətin oyanışı və fəsillərin dəyişməsi ilə bağlı dərin mifoloji köklərə malik bir obrazdır. Kosa obrazının simvolik mənası Etnoqrafik araşdırmalara görə, Kosa və Keçəl arasındakı mübarizə və məzhəkələr təbiət hadisələrinin simvolik təsviridir: Qışın təmsilçisi: Kosa obrazı mifologiyamızda ölən və yenidən dirilən təbiəti, daha doğrusu, artıq ömrünü başa vuran qışı simvolizə edir. Onun üzündəki seyrək saqqal və məzhəkəli hərəkətləri bitmək üzrə olan soyuqların "acizliyini" göstərir. Bərəkət rəmzi: Kosanın qarnına yastıq qoyub şişirtməsi və əlində gəzdirdiyi torba onun ruzi-bərəkət gətirən bir qüvvə kimi qəbul edildiyinə işarədir. Kosa oyununun ssenarisi və atributları Novruz şənliklərində "Kosa-kosa" oyunu müəyyən qaydalarla icra edilir: Geyim: Kosa tərsinə çevrilmiş kürk geyinir, üzünə un sürtür və ya maska taxır, belinə zınqırovlar bağlayır. Başına uzun və gülməli bir papaq qoyur. Oyunun gedişatı: Kosa meydana daxil olaraq mahnı oxuyur, rəqs edir və tamaşaçıları güldürür. Oyunun ən maraqlı hissəsi Kosanın "ölməsi" və yenidən "dirilməsidir". Bu, qışın bitməsini və yazın gəlişi ilə təbiətin canlanmasını ifadə edir. Pay toplama: Kosa evləri gəzərək pay istəyir. İnanılır ki, Kosanın torbasını boş yola salmaq olmaz, çünki o, evə bərəkət gətirir. Kosa və Keçəl: Əzəli rəqiblər Keçəl yazın və ya yeni başlanğıcın simvolu kimi çıxış edərkən, Kosa ilə aralarındakı dialoqlar və deyişmələr (məsələn, "Ay kosa-kosa, gəlsənə...") xalq yumorunun ən gözəl nümunələrini təşkil edir. Onlar birlikdə xeyir və şər, soyuq və isti arasındakı əbədi mübarizəni komik bir dillə xalqa çatdırırlar. Müasir dövrdə Kosa Bu gün Kosa obrazı Novruz bayramının rəsmi simvollarından biri kimi yaşayır. İstər İçərişəhərdəki böyük şənliklərdə, istərsə də televiziya proqramlarında Kosa və Keçəlin çıxışları hər yaşdan olan insanlar tərəfindən maraqla qarşılanır. Bu personajlar milli yaddaşımızın qorunmasında və gənc nəslə ötürülməsində böyük rol oynayırlar.