Kran

Kran — ağır yüklərin qaldırılması, daşınması və müəyyən yerə yerləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş mürəkkəb yükqaldırıcı mexanizmdir. Tikintidən sənayeyə, limanlardan xilasetmə işlərinə qədər bir çox sahədə əvəzedilməz texnikadır. 1. Kranların Əsas Növləri İstifadə məqsədinə və quruluşuna görə kranlar bir neçə qrupa bölünür: Qülləli Kranlar (Tower Cranes) Hündürmərtəbəli binaların tikintisində ən çox istifadə olunan növüdür. Xüsusiyyəti: Sabit təməl üzərində qurulur, çox böyük hündürlüklərə çata bilir və ağır yükləri dəqiqliklə yerləşdirir. Komponentləri: Dirək (mast), fırlanma mexanizmi, kran qolu (jib) və əks-yük (counterweight). Mobil Kranlar (Avtokranlar) Təkərli və ya tırtıllı şassi üzərinə quraşdırılmış kranlardır. Üstünlüyü: Bir yerdən digər yerə asanlıqla hərəkət edə bilirlər. Teleskopik qolları sayəsində tez bir zamanda işə hazır vəziyyətə gətirilir. Körpülü Kranlar (Gantry Cranes) Adətən zavod daxilində, anbarlarda və ya gəmiqayırma zavodlarında istifadə olunur. İş prinsipi: İki paralel rels üzərində hərəkət edən "körpü"dən asılmış yük arabası vasitəsilə yükləri daşıyır. Liman (Konteyner) Kranları Limanlarda gəmilərdən konteynerləri boşaltmaq və ya yükləmək üçün istifadə olunan nəhəng kranlardır. 2. Kranın İş Prinsipi Kranlar fizikanın ling (pay) mexanizmi və blok (polispast) sistemi prinsiplərinə əsaslanır: Balans: Qülləli kranlarda yükün çəkisinə qarşı arxa tərəfdə beton bloklar (əks-yük) qoyulur ki, kran aşmasın. Gücün artırılması: Blok sistemi və polad kanatlar vasitəsilə mühərrikin gücü bir neçə dəfə artırılır, beləliklə bir neçə tonluq yüklər qaldırılır. Stabilitə: Mobil kranlar işləyərkən yerə "ayaqlar" (outriggers) atır ki, dayanıqlıq təmin olunsun. 3. Təhlükəsizlik Qaydaları Kranlarla işləmək yüksək risk tələb edir, buna görə də aşağıdakı qaydalar mütləqdir: Yük limiti: Hər bir kranın maksimum qaldırma tutumu (SWL) var və bu limit heç vaxt aşılmamalıdır. Külək sürəti: Güclü küləklər zamanı (adətən 15-20 m/san-dən çox) kranların işi dayandırılmalıdır. Siqnalçı: Kran operatoru yükü tam görə bilmədiyi üçün yerdən rəsmi əl işarələri ilə onu yönləndirən xüsusi siqnalçı olmalıdır. 4. Kran Operatoru Peşəsi Kranı idarə edən şəxs xüsusi təhsil və sertifikata malik olmalıdır. Bu iş yüksək diqqət, dəqiqlik və məsuliyyət tələb edir. Müasir kranlarda operator kabinəsi kondisioner, monitorlar və təhlükəsizlik sensorları ilə təchiz olunur.