#külək turbini
Külək turbini
Külək turbini küləyin kinetik enerjisini mexaniki fırlanma enerjisinə, daha sonra isə elektrik enerjisinə çevirən qurğudur. Bu sistemlər bərpa olunan enerji mənbələri arasında mühüm yer tutur və həm quruda, həm də dənizdə yerləşdirilə bilər. Müasir külək turbinləri əsasən elektrik şəbəkəsinə enerji ötürmək, sənaye obyektlərini enerji ilə təmin etmək və alternativ enerji istehsalını artırmaq məqsədilə istifadə olunur.
Konstruksiya və əsas hissələr
Külək turbininin əsas hissələrinə rotor qanadları, rotor göbəyi, nacelle adlanan mühərrik və generator bölməsi, qüllə və idarəetmə sistemləri daxildir. Külək rotor qanadlarına təsir etdikdə onlar fırlanmağa başlayır və bu hərəkət əsas val vasitəsilə generatora ötürülür.
Generator mexaniki enerjini elektrik enerjisinə çevirir. Bəzi turbinlərdə dişli ötürücü sistemi istifadə olunur, digərlərində isə birbaşa ötürmə texnologiyası tətbiq edilir. Müasir qurğularda qanadların bucağını və nacelle-in küləyin istiqamətinə uyğun dönməsini idarə edən avtomatik sistemlər mövcuddur.
Qüllənin hündürlüyü və rotorun diametri turbinin gücü və yerləşdiyi ərazinin külək şəraitinə görə dəyişir.
İş prinsipi və enerji istehsalı
Külək turbini küləyin müəyyən minimum sürətə çatdığı zaman enerji istehsalına başlayır. Küləyin sürəti artdıqca istehsal olunan elektrik enerjisi də müəyyən həddə qədər artır.
Çox güclü külək zamanı sistem təhlükəsizlik məqsədilə avtomatik olaraq dayandırıla bilər. Bu, turbinin mexaniki hissələrinin həddindən artıq yüklənməsinin qarşısını almağa xidmət edir.
Külək turbinlərinin enerji məhsuldarlığı yerləşmə nöqtəsinin külək potensialından, rotorun ölçüsündən, qüllənin hündürlüyündən və texniki səmərəlilikdən asılıdır. Daimi və sabit külək olan ərazilər külək energetikası üçün daha əlverişli hesab olunur.
Quruda və dənizdə külək turbinləri
Quruda yerləşən külək turbinləri onshore wind turbine, dənizdə qurulan sistemlər isə offshore wind turbine adlanır. Qurudakı turbinlər daha asan quraşdırılır və texniki xidmət baxımından daha əlçatan olur.
Dənizdə yerləşən turbinlər isə adətən daha güclü və sabit küləkdən istifadə edə bilir. Offshore layihələrdə daha böyük rotor diametrinə və yüksək nominal gücə malik turbinlər tətbiq edilir.
Dəniz külək stansiyalarının tikintisi daha mürəkkəb və bahalı olsa da, genişmiqyaslı enerji istehsalı üçün böyük potensiala malikdir.
Külək energetikasında rolu
Külək enerjisi istismar zamanı birbaşa yanacaq yandırmadığı üçün karbon emissiyalarının azaldılmasına kömək edən bərpa olunan enerji mənbələrindən biridir. Külək turbinləri fərdi şəkildə və ya çoxsaylı qurğuların birləşdiyi külək elektrik stansiyalarında istifadə oluna bilər.
Belə stansiyalar milli elektrik şəbəkəsinə enerji ötürür və enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə imkan verir. Külək energetikasının inkişafında enerji saxlama sistemləri, ağıllı şəbəkələr və digər bərpa olunan enerji mənbələri ilə inteqrasiya da mühüm rol oynayır.
Külək turbini müasir enerji keçidinin əsas texnologiyalarından biri kimi həm elektrik istehsalı, həm də daha dayanıqlı enerji sistemlərinin qurulması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
