#küləkli hava
Küləkli hava
Küləkli hava atmosferdə hava kütlələrinin yüksək sürətlə hərəkət etdiyi və küləyin gündəlik şəraitə nəzərəçarpacaq təsir göstərdiyi hava vəziyyətidir. Külək əsasən atmosfer təzyiqi fərqləri nəticəsində yaranır: hava yüksək təzyiq sahəsindən aşağı təzyiq sahəsinə doğru hərəkət edir. Küləyin sürəti və istiqaməti relyef, dənizə yaxınlıq, temperatur fərqləri və hava sistemlərinin hərəkəti ilə dəyişə bilər.
Küləkli havanın yaranması və xüsusiyyətləri
Küləyin yaranmasının əsas səbəbi Yer səthinin Günəş tərəfindən qeyri-bərabər qızmasıdır. Müxtəlif ərazilərdə temperatur fərqi atmosfer təzyiqində dəyişiklik yaradır və hava kütlələri hərəkət etməyə başlayır.
Küləyin sürəti adətən metr/saniyə və ya kilometr/saatla ölçülür. Meteoroloji müşahidələrdə istiqamət də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, şimal küləyi şimaldan cənuba doğru hərəkət edən hava axınını ifadə edir.
Külək sabit və ya arabir güclənən ola bilər. Qısa müddətdə baş verən kəskin sürət artımları külək şiddətlənməsi və ya ani külək kimi müşahidə olunur. Güclü atmosfer cəbhələri, siklonlar və digər hava sistemləri daha sərt külək şəraiti yarada bilər.
Küləkli havanın gündəlik həyata təsiri
Küləkli hava nəqliyyat, tikinti, kənd təsərrüfatı və açıq havada görülən işlərə birbaşa təsir edir. Güclü külək xüsusilə hündür nəqliyyat vasitələrinin idarə olunmasını çətinləşdirə və yol hərəkətində əlavə risk yarada bilər.
Piyadalar üçün ağac budaqları, reklam konstruksiyaları, dam örtükləri və digər boş elementlər təhlükə yarada bilər. Açıq sahələrdə toz və qumun havaya qalxması görünüş məsafəsini azalda bilər.
Dəniz və göl sahillərində külək dalğaların hündürlüyünü artırır. Bu səbəbdən güclü külək zamanı kiçik qayıqlar və digər yüngül su nəqliyyat vasitələri üçün şərait daha riskli ola bilər.
Azərbaycanda küləkli hava
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində külək rejimi coğrafi şəraitə görə dəyişir. Bakı və Abşeron yarımadası güclü küləkləri ilə xüsusilə tanınır. Burada şimal istiqamətli xəzri və cənub istiqamətli gilavar küləkləri ən məşhur yerli külək növləridir.
Xəzri adətən daha sərin hava gətirir və bəzi hallarda güclü ola bilər. Gilavar isə əsasən cənubdan əsən, nisbətən isti hava ilə əlaqələndirilən küləkdir.
Dağlıq ərazilərdə relyef küləyin istiqamətini və sürətini dəyişə bilər. Vadilər, dağ keçidləri və açıq düzənliklərdə külək daha sürətli hiss oluna bilər. Buna görə eyni hava sistemi ölkənin müxtəlif hissələrində fərqli külək şəraiti yaradır.
Təhlükəsizlik və hava xəbərdarlıqları
Güclü külək proqnozlaşdırıldıqda açıq havada olan boş əşyaların bərkidilməsi, zəif konstruksiyalardan və iri ağaclardan uzaq durmaq tövsiyə olunur. Tikinti və hündürlükdə görülən işlərdə küləyin sürəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır və müəyyən həddi keçdikdə işlərin dayandırılması tələb oluna bilər.
Sürücülər körpülər, açıq magistrallar və yan küləyin güclü olduğu sahələrdə daha diqqətli olmalıdırlar. Motosiklet və velosiped istifadəçiləri küləkdən daha çox təsirlənə bilərlər.
Meteoroloji xəbərdarlıqlar küləyin gözlənilən sürəti, istiqaməti və davametmə müddəti haqqında məlumat verir. Belə xəbərdarlıqların izlənməsi həm gündəlik planlama, həm də təhlükəsizlik baxımından vacibdir.
