Külqabı

Külqabı siqaret, siqar və digər tütün məmulatlarından yaranan külün və söndürülmüş kötüklərin toplanması üçün nəzərdə tutulan xüsusi qabdır. Azərbaycan dilində söz “kül” və “qab” anlayışlarının birləşməsindən yaranıb. Külqabılar məişətdə, açıq məkanlarda və siqaret çəkilməsinə icazə verilən xüsusi sahələrdə istifadə olunur. Onlar şüşə, metal, keramika, daş və istiliyə davamlı digər materiallardan hazırlana bilər.

Külqabı nədir?

Külqabının əsas funksiyası tütün külünün və söndürülmüş siqaret kötüklərinin ətrafa atılmasının qarşısını almaq üçün onları bir yerdə toplamaqdır. Klassik külqabı adətən dayaz və açıq formada hazırlanır.

Bir çox modelin kənarında siqaretin müvəqqəti yerləşdirilməsi üçün xüsusi oyuqlar olur. Daha müasir modellərdə isə qapaq, külün yayılmasının qarşısını alan konstruksiya və kötüklərin ayrıca toplanması üçün bölmə mövcud ola bilər.

Külqabı ilə ictimai məkanlarda istifadə olunan böyük siqaret tullantısı qabları eyni anlayış deyil. Sonuncular daha çox sayda kötüyün təhlükəsiz toplanması üçün hazırlanır.

Külqabının yaranması və inkişafı

Tütün istifadəsi genişləndikcə külün toplanması üçün müxtəlif qablardan istifadə edilməyə başlanıb. Müasir külqabının geniş yayılması xüsusilə XIX əsrin sonu və XX əsrdə siqaret və siqar istifadəsinin artması ilə əlaqələndirilir.

XX əsrdə külqabı yalnız məişət əşyası deyil, həm də dekorativ predmet kimi hazırlanırdı. Şüşə, keramika, metal və qiymətli materiallardan hazırlanan müxtəlif dizaynlı nümunələr interyer elementinə çevrilirdi.

Restoran, otel və avtomobillərdə də külqabılar uzun müddət standart aksesuarlardan biri olub. Qapalı məkanlarda siqaret çəkməyə dair məhdudiyyətlərin genişlənməsi ilə onların istifadə sahəsi tədricən daha çox xüsusi siqaret zonalarına keçib.

Külqabı növləri

Külqabılar istifadə yeri və konstruksiyasına görə fərqlənir. Ən sadə variant masaüstü külqabıdır. Bu modellər evdə, terrasda və siqaret çəkilməsinə icazə verilən digər yerlərdə istifadə üçün nəzərdə tutulur.

Qapaqlı külqabılarda üst hissə bağlana bilir. Bu konstruksiya külün külək nəticəsində ətrafa yayılmasını azaltmağa və qabın daxilindəki tullantıları örtməyə kömək edir.

Ayaqlı və ya döşəməüstü modellər daha çox ictimai məkanların müəyyən edilmiş siqaret zonalarında yerləşdirilir. Divara bərkidilən modellər də mövcuddur.

Avtomobil külqabıları isə daha kiçik ölçülü olur. Əvvəllər bir çox avtomobildə zavod avadanlığının bir hissəsi kimi təqdim edilən külqabılar müasir avtomobillərdə daha az yayılıb.

Külqabı hansı materiallardan hazırlanır?

Külqabının hazırlanmasında material seçimi onun istifadəsinə və dizaynına bağlıdır. Şüşə külqabılar klassik variantlardan biridir. Onlar müxtəlif forma və qalınlıqda hazırlana bilər.

Metal külqabılar möhkəmliyi və istiliyə davamlılığı ilə seçilir. Paslanmayan poladdan hazırlanan modellərə xüsusilə ictimai və açıq məkanlarda rast gəlinir.

Keramika və farfor külqabılar daha çox dekorativ görünüşü ilə fərqlənir. Daşdan hazırlanan modellər isə ağır olduğuna görə küləkli açıq məkanlarda daha stabil ola bilər.

Materialdan asılı olmayaraq, külqabının isti kül və siqaret kötüyü ilə təmas ehtimalı nəzərə alınmalıdır. Buna görə istiliyə davamlı və yanmayan materiallar bu məhsullar üçün daha uyğun hesab olunur.

Masaüstü və açıq məkan külqabıları

Masaüstü külqabı adətən kiçik ölçülü və daşına bilən olur. Onun əsas üstünlüyü sadə istifadə və təmizləmə imkanının olmasıdır.

Açıq məkan üçün nəzərdə tutulan modellərdə isə küləyin təsiri nəzərə alınır. Dərin və ya qapaqlı konstruksiya külün ətrafa yayılmasını azaltmağa kömək edə bilər.

İctimai məkanlarda istifadə olunan xüsusi siqaret tullantısı qabları klassik masaüstü külqabılardan daha böyük olur. Onların konstruksiyası çoxsaylı siqaret kötüklərinin toplanmasına və digər tullantıların həmin bölməyə atılmasının məhdudlaşdırılmasına uyğunlaşdırıla bilər.

Külqabı və yanğın təhlükəsizliyi

Siqaret kötüyü tam söndürülmədən tullantı qabına atıldıqda yanğın təhlükəsi yarada bilər. Xüsusilə kağız, karton və digər yanar tullantıların olduğu adi zibil qabları bu baxımdan risklidir.

Buna görə siqaret çəkilməsinə icazə verilən ərazilərdə kötüklərin tam söndürülməsi və uyğun qabda toplanması vacibdir.

Külqabının özü də kağız, parça və digər asan alışan materiallardan uzaqda, sabit səthdə yerləşdirilməlidir. Açıq məkanda isə külək və qabın aşması ehtimalı nəzərə alınmalıdır.

Külqabının mövcudluğu siqaret çəkilməsinin avtomatik olaraq həmin ərazidə icazəli olması demək deyil. İstifadə zamanı məkanın siqaretlə bağlı qaydaları əsas götürülməlidir.

Dekorativ külqabılar

Külqabılar uzun müddət dekorativ-tətbiqi sənət və sənaye dizaynının da bir hissəsi olub. Müxtəlif dövrlərdə şüşə, büllur, keramika, metal və daşdan fərqli formalarda nümunələr hazırlanıb.

Bəzi köhnə külqabılar üzərində istehsalçı nişanları, otel və restoran loqoları, reklam elementləri və müxtəlif ornamentlər yerləşdirilib. Buna görə müəyyən tarixi və dizayn nümunələri kolleksiya əşyası kimi də maraq doğura bilər.

Belə əşyalarda material, istehsalçı, hazırlanma dövrü, vəziyyət və mənşə onların kolleksiya baxımından əhəmiyyətinə təsir edən əsas xüsusiyyətlərdəndir.

Külqabının təmizlənməsi

Külqabının müntəzəm boşaldılması kül və kötüklərin uzun müddət qabda qalmasının qarşısını alır. Təmizləmə üsulu isə materialdan asılı olaraq seçilməlidir.

Şüşə, keramika, metal və dekorativ səthlər eyni təmizləmə vasitələrinə fərqli reaksiya verə bilər. Xüsusilə köhnə və kolleksiya külqabılarında səthi zədələyə biləcək aşındırıcı vasitələrdən istifadə edilməməsi məqsədəuyğundur.

Tullantılar çıxarılmamışdan əvvəl külün və siqaret kötüklərinin tam soyuduğuna əmin olmaq yanğın təhlükəsizliyi baxımından xüsusilə vacibdir.