#lənkəran tarix diyarşünaslıq muzeyi
Lənkəran Tarix Diyarşünaslıq Muzeyi
Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi Lənkəran şəhərinin və ümumilikdə bölgənin tarixini, mədəniyyətini, etnoqrafiyasını və məişətini əks etdirən muzeydir. Muzey şəhərin tanınmış tarixi-memarlıq abidələrindən biri olan Mir Əhməd xan Talışinskinin evində, yerli əhali arasında geniş yayılan adı ilə Xan evində yerləşir. Muzey kolleksiyasında qədim dövrlərdən müasir dövrə qədər Lənkəranın tarixini əks etdirən arxeoloji tapıntılar, məişət əşyaları, sənət nümunələri, silahlar, numizmatik materiallar və tarixi sənədlər qorunur.
Muzeyin tarixi
Mədəniyyət Nazirliyinin elektron məlumat sisteminə əsasən, Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi 1924-cü ildə yaradılıb. İkinci Dünya müharibəsi illərində fəaliyyətini dayandıran muzey 1961-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlayıb. 1977-ci ildə muzeyə Lənkəranda muzey işinin təşkilatçılarından olan maarifçi və jurnalist Mirzə Ağəli Əliyevin adı verilib.
Muzey sonrakı illərdə müxtəlif mərhələlərdən keçərək hazırda Mir Əhməd xan Talışinskinin tarixi mülkündə fəaliyyət göstərir. Rəsmi mənbələrdə muzeyin Xan evində fəaliyyətə başlaması ilə bağlı tarixlər fərqli təqdim olunur: Prezidentin rəsmi saytında və Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinin məlumatında 1978-ci il, Mədəniyyət Nazirliyinin elektron məlumat sistemində isə hazırkı mülkdə fəaliyyət üçün 1991-ci il göstərilir.
Xan evi
Muzeyin yerləşdiyi Xan evi özü də Lənkəranın mühüm tarixi abidələrindən biridir. Üçmərtəbəli və 12 otaqlı bina 1913-cü ildə inşa edilib. Onun sahəsi 812 kvadratmetrdir. Prezidentin rəsmi məlumatına görə, bina həmin dövrdə Lənkəranda xüsusi elektrik qurğusu vasitəsilə elektrik enerjisi ilə təmin edilən ilk tikililərdən olub.
Mədəniyyət Nazirliyinin məlumatında bina Mir Əhməd xan Talışinskinin sifarişi ilə həyat yoldaşı Tuğra xanımın şərəfinə Avropadan dəvət edilmiş memarlar tərəfindən tikilmiş tarixi mülk kimi təqdim edilir. Xan evi həmçinin Lənkəranın ilk çoxmərtəbəli binalarından biri hesab olunur.
Bu səbəbdən Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə səfər yalnız eksponatlarla tanışlıq deyil, eyni zamanda XX əsrin əvvəllərinə aid tarixi yaşayış binasını görmək imkanı yaradır.
Muzeydə hansı eksponatlar var?
Muzeyin kolleksiyası Lənkəranın müxtəlif tarixi mərhələlərini əhatə edir. Mədəniyyət Nazirliyinin regional strukturunun məlumatında muzeydə 6560 eksponatın olduğu göstərilir. Burada Daş dövrünə aid həvəngdəstə və çəkiclər, sümükdən hazırlanmış bıçaqlar, Tunc dövrünə aid silah və qadın bəzəkləri, orta əsrlərə aid məişət və sənətkarlıq nümunələri qorunur.
Kolleksiyada arxeologiya ilə yanaşı etnoqrafiya, numizmatika və xalq tətbiqi sənətinə aid materiallar da mövcuddur. Görkəmli şəxslərin şəxsi sənədləri, tarixi fotoşəkillər və bölgənin məişətini göstərən əşyalar Lənkəranın müxtəlif dövrlərdəki həyatını öyrənməyə imkan verir.
Muzeydə Bəlləbur qalası ilə əlaqəli materiallar da xüsusi maraq doğurur. Mədəniyyət Nazirliyinin məlumatında qaladan tapılmış tikinti materialları və məişət əşyalarının ekspozisiyada yer aldığı bildirilir.
Muzeyin ekspozisiya bölmələri
Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin ekspozisiyası əsasən altı bölmə üzrə qurulub: təbiət, qədim dövr, orta əsrlər, yeni dövr, ən yeni dövr və müasir dövr. Eksponatlar tarixi ardıcıllıqla nümayiş etdirilir. Bu quruluş ziyarətçiyə bölgənin inkişafını müxtəlif mərhələlər üzrə izləməyə imkan verir.
Azerbaijan Travel də muzey kolleksiyasında Tunc dövrünə aid əşyaların, yerli incəsənət nümunələrinin və Lənkəran xanlığı ilə bağlı materialların olduğunu qeyd edir.
Muzeyin bərpası
Tarixi Xan evində geniş bərpa işləri 2013–2015-ci illərdə aparılıb. Prezidentin rəsmi saytının məlumatına görə, əsaslı təmir 2013-cü ilin sentyabrında başlayıb və 2015-ci ilin aprelində başa çatdırılıb. Bərpa zamanı binanın dam örtüyü, mərtəbələrarası konstruksiyaları, döşəmələri, qapı və pəncərələri yenilənib, muzey infrastrukturu müasir tələblərə uyğunlaşdırılıb.
Binada eksponatların qorunması üçün uyğun şərait yaradılıb, yanğın xəbərvermə və yanğınsöndürmə sistemləri, videomüşahidə və havalandırma infrastrukturu quraşdırılıb. 11 aprel 2015-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bərpa işlərindən sonra muzeydə yaradılmış şəraitlə tanış olub.
Lənkəranın turizm məkanlarından biri
Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi şəhərin tarixi turizm marşrutunun əsas məkanlarından biridir. Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyəti Mir Əhməd xanın evini Dairəvi Qala, Həzi Aslanovun ev-muzeyi və digər tarixi abidələrlə birlikdə turistlərin diqqətini cəlb edən əsas yerlər sırasında göstərir.
Azerbaijan Travel də Xan evini Lənkəranın tarix və mədəniyyətini öyrənmək üçün ziyarət edilə bilən əsas məkanlardan biri kimi təqdim edir. Burada həm tarixi binanın memarlığını görmək, həm də Tunc dövründən Lənkəran xanlığına və daha sonrakı mərhələlərə qədər bölgənin tarixini əks etdirən materiallarla tanış olmaq mümkündür.
