Maqnitofon

Maqnitofon səs siqnallarını maqnit lentinə yazmaq və həmin yazını yenidən səsləndirmək üçün istifadə olunan cihazdır. Azərbaycan dilinin izahlı lüğətində maqnitofon elektromaqnit vasitəsilə səsi yazan və təkrar edən aparat kimi izah olunur. XX əsrdə maqnitofonlar musiqinin, radio verilişlərinin, müsahibələrin, çıxışların və şəxsi səsyazmaların qeydə alınmasında geniş istifadə edilib. Quruluşundan asılı olaraq lentli, kasetli, stasionar və portativ maqnitofon növləri mövcud olub.

Maqnitofon nədir?

Maqnitofonun əsas funksiyası səsi maqnit lentinə yazmaq və sonradan həmin səsi yenidən oxutmaqdır.

Mikrofondan, radiodan və ya başqa səs mənbəyindən daxil olan siqnal cihazın elektron sistemi vasitəsilə emal edilir və maqnit başlığına ötürülür. Maqnit başlığı hərəkət edən lent üzərində səs siqnalına uyğun maqnit dəyişiklikləri yaradır.

Səsləndirmə zamanı isə lentdəki həmin məlumat maqnit başlığı tərəfindən oxunaraq elektrik siqnalına, daha sonra dinamik və ya qulaqlıq vasitəsilə eşidilən səsə çevrilir.

Maqnit lent və səsyazma

Maqnitofon texnologiyasının əsasını maqnit lent təşkil edir. Lent elastik materialdan hazırlanır və onun səthində maqnit xüsusiyyətlərinə malik xüsusi qat yerləşir.

Səsin lentə yazılması mexaniki cığır yaratmaqla deyil, maqnit dəyişiklikləri vasitəsilə həyata keçirilir. Bu xüsusiyyət maqnitofonu qrammofon və plastinka sistemindən fərqləndirir.

Maqnit lentinin üstünlüklərindən biri üzərindəki əvvəlki yazının silinərək yeni səslə əvəz edilə bilməsidir.

Lentli maqnitofon

Maqnitofonların erkən və peşəkar formalarından biri açıq çarxlı lent sistemidir. Bu cihazlarda maqnit lenti ayrıca iki çarx arasında hərəkət edir.

Bir çarx lenti verir, digər çarx isə oxutma və ya yazma prosesindən keçmiş lenti öz üzərinə yığır. Lent hərəkət zamanı maqnit başlıqları ilə təmas edir.

Açıq çarxlı maqnitofonlar xüsusilə radio, səsyazma studiyaları və peşəkar audio istehsalında mühüm rol oynayıb. Sonradan məişət üçün nəzərdə tutulmuş modellər də geniş yayıldı.

Kasetli maqnitofon

Kompakt audiokasetin meydana çıxması maqnitofonların daha rahat və portativ olmasına imkan verdi.

Kasetli maqnitofonda açıq lent əvəzinə maqnit lenti plastik kasetin daxilində yerləşir. İstifadəçi lenti əl ilə çarxlara keçirmədən kaseti cihazın xüsusi bölməsinə yerləşdirərək səsyazmanı dinləyə bilir.

Kasetli maqnitofonların həm yalnız oxutma, həm də səs yazma funksiyasına malik modelləri istehsal olunurdu.

Maqnitofon və audiokaset

Maqnitofonla audiokaset bir-biri ilə əlaqəli olsa da, eyni anlayış deyil.

Audiokaset səsin saxlandığı maqnit daşıyıcısıdır. Maqnitofon isə həmin daşıyıcını oxuyan və uyğun modeldə onun üzərinə səs yazan cihazdır.

Başqa sözlə, kaset məlumatı saxlayır, maqnitofon isə onun yazılması və səsləndirilməsini təmin edir.

Bununla yanaşı, bütün maqnitofonlar kasetlə işləmir. Açıq çarxlı maqnitofonlarda kaset deyil, ayrıca çarxlara sarınmış maqnit lentindən istifadə olunur.

Maqnitofonun əsas hissələri

Maqnitofonun quruluşu model və istehsal dövründən asılı olaraq dəyişə bilər. Bununla belə, klassik cihazlarda bir neçə əsas komponent mövcuddur.

Maqnit başlığı səsin lentə yazılması və lentdən oxunmasında iştirak edir. Lentötürmə mexanizmi maqnit lentinin lazımi sürətlə hərəkətini təmin edir.

Elektron gücləndirici səs siqnallarının işlənməsinə xidmət edir. Dinamik sistemi olan modellərdə yazını birbaşa cihazdan dinləmək mümkündür.

İdarəetmə elementlərinə isə oxutma, yazma, dayandırma, fasilə, irəli və geri sarıma funksiyaları daxil ola bilər.

Səsin yazılması və yenidən oxudulması

Maqnitofonun mühüm xüsusiyyətlərindən biri istifadəçiyə yalnız hazır musiqini dinləmək deyil, öz səsyazmasını yaratmaq imkanı verməsidir.

Mikrofon vasitəsilə insan səsi, musiqi ifası və ətrafdakı səslər lentə yazıla bilərdi. Radioqəbuledicidən və başqa audio mənbədən musiqi yazmaq da mümkün idi.

Bu imkan maqnitofonları məişətdə, jurnalistikada, musiqidə, təhsildə və müxtəlif peşəkar sahələrdə praktik səsyazma vasitəsinə çevirmişdi.

Mono və stereo maqnitofon

Maqnitofonlar səs kanallarının sayına görə də fərqlənir.

Monofonik sistemdə səs bir əsas audio kanal şəklində yazılır. Stereofonik sistemdə isə iki ayrı kanal vasitəsilə səs məkanının sağ və sol istiqamətləri haqqında məlumat qoruna bilir.

Stereo texnologiyanın yayılması musiqinin daha məkanlı şəkildə səsləndirilməsinə imkan verdi və məişət audio sistemlərində də geniş istifadə olunmağa başladı.

Portativ maqnitofonlar

Texnologiyanın inkişafı maqnitofonların ölçüsünün kiçilməsinə səbəb oldu. Batareya ilə işləyə bilən portativ modellər səs yazısını studiya və evdən kənarda aparmağa imkan verirdi.

Belə cihazlardan müsahibələrin, çıxışların, musiqi məşqlərinin və şəxsi qeydlərin yazılması üçün istifadə olunurdu.

Kaset texnologiyasının yayılması portativ maqnitofonların daha da yığcamlaşmasına şərait yaratdı.

İki kasetli maqnitofonlar

XX əsrin sonlarında iki kaset bölməsi olan maqnitofonlar da geniş yayılmışdı. Belə cihazlar bir audiokasetdəki səsyazmanı digər kasetə köçürməyə imkan verirdi.

Bu xüsusiyyət musiqi kolleksiyalarının surətinin hazırlanması və şəxsi musiqi seçimlərinin bir kasetdə toplanması üçün istifadə edilirdi.

Bəzi modellərdə radioqəbuledici, ekvalayzer, CD pleyer və digər audio funksiyalar da maqnitofon sistemi ilə bir korpusda birləşdirilirdi.

Maqnitofon və maqnitola

Maqnitofon və maqnitola sözləri bəzən eyni mənada işlədilsə də, texniki baxımdan fərqlənirlər.

Maqnitofon maqnit lentinə səs yazan və onu səsləndirən cihazdır.

Maqnitola isə ənənəvi anlayışda radioqəbuledici ilə maqnitofonun bir cihazda birləşdirildiyi audio sistemdir. Buna görə radio funksiyası olmayan lent yazma və oxutma cihazını avtomatik olaraq maqnitola adlandırmaq düzgün deyil.

Maqnitofon və plastinka oxuducu

Maqnitofonla qrammofon və ya plastinka oxuducunun əsas fərqi səsin saxlanma və oxunma üsulundadır.

Qrammofon valı və vinil plastinkada səs disk üzərindəki spiral cığırda saxlanılır. İynə həmin cığır boyunca hərəkət edərək səs məlumatını oxuyur.

Maqnitofonda isə səs maqnit lentində qeydə alınır və maqnit başlığı vasitəsilə oxunur.

Maqnitofonun mühüm üstünlüklərindən biri istifadəçinin lent üzərində yeni səsyazma yarada bilməsi idi.

Maqnitofon və musiqi mədəniyyəti

Maqnitofon musiqinin yayılması və şəxsi kolleksiyaların formalaşmasına təsir göstərən mühüm audio cihazlardan olub.

İnsanlar radioda səslənən mahnıları lentə və ya kasetə yaza, musiqi albomlarının surətlərini hazırlaya və öz musiqi seçimlərini formalaşdıra bilirdilər.

Peşəkar səsyazmada maqnit lentinin istifadəsi isə materialın yazılması, təkrar yazılması və montajı üçün əvvəlki texnologiyalarla müqayisədə daha geniş imkanlar yaratdı.

Maqnitofon muzey və kolleksiyalarda

Köhnə maqnitofonlar bu gün audio texnologiyalarının inkişafını göstərən tarixi əşyalar kimi muzey və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.

Açıq çarxlı maqnitofon, kaset maqnitofonu, köhnə audiokasetlər və maqnit lentləri birlikdə müəyyən dövrün səsyazma və musiqi dinləmə mədəniyyətini əks etdirir.

Belə cihazların istehsalçısı, modeli, buraxılış dövrü, texniki vəziyyəti və orijinal komplektasiyası kolleksiya baxımından əhəmiyyət daşıya bilər.

Maqnitofon bu gün gündəlik səsyazmanın əsas vasitəsi olmasa da, analoq audio tarixinin mühüm mərhələsini təmsil edir və qrammofon valı, vinil plastinka, audiokaset və CD kimi digər fiziki musiqi daşıyıcıları ilə birlikdə səsyazma texnologiyasının inkişafını izləməyə imkan verir.