Maqsud İbrahimbəyov

Maqsud İbrahimbəyov Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri, Xalq yazıçısı, nasir, dramaturq, kinossenarist, rejissor və ictimai xadim olub. XX əsrin 60-cı illərindən ədəbi prosesdə fəal iştirak edən müəllif yaradıcılığında insan münasibətlərinə, mənəvi seçimlərə, gündəlik həyatın ziddiyyətlərinə və xüsusilə Bakı mühitinə geniş yer verib. Onun fəaliyyəti ədəbiyyatla məhdudlaşmayıb, Azərbaycan kinosu və ictimai-siyasi həyatı ilə də sıx bağlı olub.

Maqsud İbrahimbəyov kimdir?

Maqsud Məmmədibrahim oğlu İbrahimbəyov 11 may 1935-ci ildə Bakıda anadan olub. O, 1955–1960-cı illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun inşaat fakültəsində təhsil alıb.

Ali təhsilini başa vurduqdan sonra əmək fəaliyyətinə tikinti sahəsində başlayıb. Lakin ədəbiyyata və kinoya marağı onun sonrakı peşəkar fəaliyyətinin istiqamətini dəyişib. 1962–1964-cü illərdə Moskvada Ali ssenari kurslarında, 1971–1973-cü illərdə isə Ali rejissor kurslarında təhsil alıb.

1964–1971-ci illərdə SSRİ Mərkəzi Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin Azərbaycan üzrə xüsusi müxbiri kimi çalışıb.

Maqsud İbrahimbəyov 22 mart 2016-cı ildə Bakıda vəfat edib və Birinci Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

Ədəbi yaradıcılığı

Maqsud İbrahimbəyov bədii yaradıcılığa 1960-cı illərdə başlayıb və həmin dövrdə Azərbaycan ədəbiyyatına gələn yeni ədəbi nəslin tanınmış nümayəndələrindən birinə çevrilib.

Onun nəsrində insan xarakteri və fərdin cəmiyyətlə münasibətləri mühüm yer tutur. Yazıçı adi həyat hadisələrinin daxilində mənəvi və psixoloji ziddiyyətləri göstərməyə çalışırdı.

Maqsud İbrahimbəyovun yaradıcılığını fərqləndirən xüsusiyyətlərdən biri də Bakı mühitinin təsviridir. Şəhərin gündəlik həyatı, insanlar arasındakı münasibətlər, milli kolorit və adət-ənənələr onun müxtəlif əsərlərində bədii atmosferin mühüm hissəsinə çevrilib.

Əsərləri keçmiş SSRİ məkanında və xarici ölkələrdə müxtəlif dillərə tərcümə edilərək nəşr olunub.

Maqsud İbrahimbəyovun əsərləri

Yazıçının nəsr və dramaturgiya sahəsində çoxsaylı əsərləri mövcuddur. “Mezozoy əhvalatı”, “Bayquş gələndə...”, “Bütün yaxşılıqlar üçün – ölüm!”, “Truskavetsə kim gedir?”, “Yay tətili” kimi əsərlər onun yaradıcılığı ilə bağlı tanınmış adlar sırasındadır.

“Mezozoy əhvalatı” pyesi ən yaxşı pyeslər üzrə keçirilən Ümumittifaq müsabiqəsində birinci mükafata layiq görülüb.

“Bayquş gələndə...” və “Bütün yaxşılıqlar üçün – ölüm!” əsərlərinə görə Maqsud İbrahimbəyov 1976-cı ildə Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatına layiq görülüb.

Onun kitabları müxtəlif dövrlərdə böyük tirajlarla nəşr olunub, əsərləri teatr və kino üçün də zəngin material yaradıb.

Kino və ssenarist fəaliyyəti

Maqsud İbrahimbəyov Azərbaycan kinematoqrafiyasının inkişafında ssenarist və rejissor kimi də fəaliyyət göstərib. Onun əsərləri və ssenariləri əsasında bir sıra bədii filmlər çəkilib.

Azərbaycan kinosunun tanınmış ekran əsərlərindən “Uşaqlığın son gecəsi” və “Bizim Cəbiş müəllim” filmlərinin ssenarilərinin müəllifi Maqsud İbrahimbəyovdur.

Onun kino yaradıcılığına “İnsanların dənizi”, “Bakı Kremlı”, “Suvenir”, “Canlı çiçəklər”, “Bütün yaxşılıqlar üçün – ölüm!”, “Mezozoy əhvalatı”, “De ki, sevirsən məni”, “Yarımçıq qalmış mahnı” və digər ekran işləri də daxildir.

Milli Məclisin bioqrafik məlumatında Maqsud İbrahimbəyovun 15 bədii və 20-dən çox sənədli filmin ssenarisinin, həmçinin səhnəyə qoyulmuş səkkiz pyesin müəllifi olduğu göstərilir.

“Bizim Cəbiş müəllim” və “Uşaqlığın son gecəsi”

Maqsud İbrahimbəyovun adı Azərbaycan kino tarixinin iki məşhur filmi – “Bizim Cəbiş müəllim” və “Uşaqlığın son gecəsi” ilə də bağlıdır.

1969-cu ildə ekranlaşdırılmış “Bizim Cəbiş müəllim” İkinci Dünya müharibəsi illərində Bakıda yaşayan insanların gündəlik həyatından bəhs edir. Əsərin mərkəzində müharibənin ağır şəraitində öz mənəvi prinsiplərini qoruyan Cəbiş müəllim obrazı dayanır.

“Uşaqlığın son gecəsi” isə gənclik, mənəvi seçim və insanın yetkin həyata keçidi mövzularını əks etdirən Azərbaycan kino əsərlərindəndir.

Bu filmlər Maqsud İbrahimbəyovun ədəbi düşüncəsi ilə Azərbaycan kinosu arasındakı əlaqənin tanınmış nümunələri sırasında yer alır.

Dövlət və ictimai fəaliyyəti

Maqsud İbrahimbəyov yalnız ədəbiyyat və incəsənətlə məşğul olmayıb. O, uzun illər ictimai və parlament fəaliyyətində də iştirak edib.

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olub və parlamentin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr üzrə komissiyasında fəaliyyət göstərib.

O, həmçinin Azərbaycan Sülh Fonduna rəhbərlik edib, beynəlxalq PEN hərəkatı ilə bağlı fəaliyyət göstərib və müxtəlif ictimai təşəbbüslərdə iştirak edib.

Beləliklə, Maqsud İbrahimbəyovun fəaliyyəti ədəbiyyat, kino və ictimai həyatın bir neçə istiqamətini birləşdirib.

Fəxri adları və təltifləri

Maqsud İbrahimbəyov Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatı laureatı və Əməkdar incəsənət xadimi olub. 1998-ci ildə ona Azərbaycanın Xalq yazıçısı fəxri adı verilib.

O, Azərbaycan Respublikasının “Şöhrət” və “İstiqlal” ordenləri ilə təltif edilib. 2015-ci ildə yazıçının 80 illiyi münasibətilə Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafında böyük xidmətlərinə görə “Şərəf” ordeninə layiq görülüb.

Maqsud İbrahimbəyov həmçinin Rusiya Federasiyasının “Dostluq” ordeni ilə təltif olunub.

Bu mükafat və fəxri adlar onun ədəbiyyat, mədəniyyət və ictimai fəaliyyətinin müxtəlif dövrlərdə dövlət səviyyəsində qiymətləndirildiyini göstərir.

Maqsud İbrahimbəyovun 90 illiyi

2025-ci ildə Maqsud İbrahimbəyovun anadan olmasının 90 ili tamam olub. Azərbaycan Prezidentinin 13 fevral 2025-ci il tarixli sərəncamı ilə yazıçının 90 illiyinin dövlət səviyyəsində qeyd edilməsi qərara alınıb.

Sərəncamda Maqsud İbrahimbəyov Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Xalq yazıçısı, Dövlət mükafatı laureatı və tanınmış ictimai xadim kimi səciyyələndirilib.

Onun yaradıcılığında milli koloritin, adət-ənənələrin və xüsusilə Bakı mühitinin özünəməxsus təsvirinin mühüm yer tutduğu vurğulanıb.

Maqsud İbrahimbəyovun ədəbi və kino irsi bu gün Azərbaycan mədəniyyət tarixinin mühüm hissələrindən biri kimi qorunur və öyrənilir.