Maşın

Maşın insan əməyini asanlaşdırmaq, hərəkət yaratmaq, yük daşımaq, enerji çevirmək və müxtəlif mexaniki prosesləri yerinə yetirmək üçün hazırlanmış texniki qurğudur. Gündəlik danışıqda “maşın” sözü çox vaxt avtomobil mənasında işlədilsə də, texniki baxımdan bu anlayış daha genişdir və müxtəlif mexanizm və avadanlıqları əhatə edə bilər.

Maşın sözünün mənası
Azərbaycan dilində “maşın” sözü həm nəqliyyat vasitəsini, həm də müəyyən işi mexaniki şəkildə yerinə yetirən qurğunu ifadə edə bilər. Məsələn, avtomobil, tikiş maşını, paltaryuyan maşın və istehsalat maşını eyni sözlə adlandırılsa da, onların funksiyaları fərqlidir.

Gündəlik istifadədə isə “maşın” dedikdə ən çox minik avtomobili nəzərdə tutulur.

Avtomobil maşını
Avtomobil insanların və yüklərin quru yolla daşınması üçün istifadə olunan mühərrikli nəqliyyat vasitəsidir. Minik avtomobilləri şəxsi nəqliyyat üçün, yük avtomobilləri isə malların və materialların daşınması üçün nəzərdə tutulur.

Müasir avtomobillər mexaniki, elektrik və elektron sistemlərin birlikdə işlədiyi mürəkkəb quruluşlara malikdir.

Maşının əsas hissələri
Avtomobil tipli maşının əsas hissələrinə kuzov, mühərrik və ya elektrik dartı sistemi, transmissiya, asqı, əyləc, sükan və təkərlər daxildir.

Bundan başqa elektrik sistemi, işıqlandırma, təhlükəsizlik avadanlığı, kondisioner və elektron idarəetmə blokları da avtomobilin vacib elementləridir.

Mühərrik
Mühərrik avtomobilin hərəkəti üçün lazım olan enerjini yaradan əsas sistemdir. Daxili yanma mühərriklərində benzin və ya dizel yanacağı istifadə olunur.

Elektrik avtomobillərində isə hərəkət elektrik mühərriki və batareya sistemi vasitəsilə təmin edilir.

Transmissiya
Transmissiya mühərrikdən və ya elektrik mühərrikindən yaranan gücün təkərlərə ötürülməsini təmin edir.

Avtomobillərdə mexaniki, avtomatik və digər transmissiya sistemlərinə rast gəlinir. Elektrik avtomobillərində quruluş adətən daha sadə ola bilər.

Sükan sistemi
Sükan sistemi sürücünün avtomobilin hərəkət istiqamətini dəyişməsinə imkan verir. Sükan çarxının hərəkəti mexaniki və ya elektron dəstək vasitəsilə ön təkərlərə ötürülür.

Müasir avtomobillərdə elektrik gücləndiricili sükan sistemləri geniş yayılıb.

Əyləc sistemi
Əyləc avtomobilin sürətini azaltmaq və onu dayandırmaq üçün istifadə olunur. Disk və baraban tipli mexanizmlər ən geniş yayılmış əyləc sistemləri sırasındadır.

Müasir avtomobillərdə ABS və digər elektron sistemlər əyləcləmə zamanı avtomobilin idarə olunmasını yaxşılaşdırmağa kömək edir.

Təkərlər və şinlər
Təkərlər avtomobilin yol ilə birbaşa təmasını təmin edir. Şinlərin vəziyyəti, hava təzyiqi və protektor səviyyəsi yol tutuşuna və əyləcləmə məsafəsinə təsir göstərir.

Avtomobil istehsalçısının tövsiyə etdiyi ölçü və texniki göstəricilərə uyğun şin seçilməsi vacibdir.

Asqı sistemi
Asqı sistemi avtomobilin kuzovunu təkərlərlə əlaqələndirir və yol səthində yaranan zərbələrin təsirini azaltmağa kömək edir.

Amortizatorlar və yaylar asqının əsas elementləri sırasında yer alır.

Minik maşınları
Minik avtomobilləri insanların şəxsi və ailəvi nəqliyyatı üçün nəzərdə tutulur. Sedan, hetçbek, universal, kupe və SUV kimi müxtəlif kuzov formaları mövcuddur.

Hər növ avtomobil komfort, ölçü, yük tutumu və istifadə məqsədi baxımından fərqlənir.

Yük maşınları
Yük maşınları ağır və həcmli yüklərin daşınması üçün hazırlanır. Onların daşıma qabiliyyəti minik avtomobillərindən xeyli yüksəkdir.

Tikinti, logistika, sənaye və kənd təsərrüfatında müxtəlif tip yük maşınlarından istifadə edilir.

Elektrik maşınları
Elektrik avtomobilləri enerjini batareyada saxlayır və hərəkət üçün elektrik mühərrikindən istifadə edir.

Belə avtomobillərdə egzoz sistemi və klassik daxili yanma mühərriki olmur. Batareyanın tutumu, enerji sərfiyyatı və şarj infrastrukturu əsas texniki göstəricilər sırasındadır.

Hibrid maşınlar
Hibrid avtomobil daxili yanma mühərriki ilə elektrik mühərrikini bir sistemdə birləşdirir.

Məqsəd yanacaq sərfiyyatını azaltmaq və müəyyən rejimlərdə elektrik enerjisindən istifadə etməkdir. Hibridlərin müxtəlif konstruksiya növləri mövcuddur.

Avtomatik və mexaniki maşın
Mexaniki transmissiyalı avtomobildə sürücü ötürmələri özü dəyişir. Avtomatik transmissiyada isə bu proses əsasən avtomobilin idarəetmə sistemi tərəfindən həyata keçirilir.

Hər iki sistemin idarəetmə və texniki xidmət xüsusiyyətləri fərqlidir.

Maşında təhlükəsizlik sistemləri
Müasir avtomobillərdə təhlükəsizlik üçün təhlükəsizlik kəmərləri, hava yastıqları, ABS, sabitlik sistemləri və müxtəlif sürücü dəstək texnologiyaları istifadə olunur.

Bəzi modellərdə avtomatik təcili əyləcləmə, zolaq nəzarəti və kor zona xəbərdarlığı kimi sistemlər də mövcuddur.

Maşına texniki xidmət
Avtomobilin etibarlı işləməsi üçün vaxtaşırı texniki xidmət aparılır. Mühərrik yağı, filtrlər, əyləclər, təkərlər, soyutma sistemi və digər komponentlər müəyyən intervallarla yoxlanılır.

Texniki xidmət intervalı avtomobilin modelinə və istehsalçının göstərişlərinə görə dəyişir.

Yanacaq sərfiyyatı
Daxili yanma mühərrikli avtomobillərin iqtisadi göstəricilərindən biri yanacaq sərfiyyatıdır. Bu göstəriciyə avtomobilin çəkisi, mühərrik, sürət, yol şəraiti və sürücülük tərzi təsir edir.

Elektrik avtomobillərində isə əsas göstəricilərdən biri enerji sərfiyyatıdır.

Maşın və nəqliyyat
Maşınlar müasir nəqliyyat sisteminin əsas hissəsidir. Şəxsi avtomobillərlə yanaşı, taksi, avtobus, yük maşını və xüsusi təyinatlı nəqliyyat vasitələri şəhər və ölkələr arasında insanların və yüklərin hərəkətini təmin edir.

Avtomobil yolları, dayanacaqlar və texniki xidmət infrastrukturu bu sistemin ayrılmaz hissəsidir.

Maşın anlayışının geniş mənası
Texniki elmlərdə maşın yalnız avtomobil demək deyil. Enerjini hərəkətə çevirən və ya müəyyən işi avtomatik və mexaniki üsulla həyata keçirən çoxsaylı qurğular maşın adlandırılır.

İstehsalat avadanlıqları, kənd təsərrüfatı texnikası və məişət cihazlarının bir hissəsi də bu geniş anlayışa daxildir.