Matəm

Matəm insan itkisi, faciə və ya cəmiyyət üçün ağır nəticələr doğuran hadisə ilə əlaqədar kədər və hüznün ifadə olunduğu vəziyyət və mərasimlər toplusudur. Matəm fərdi və ailə səviyyəsində keçirilə bildiyi kimi, böyük faciələr və tanınmış şəxslərin vəfatı ilə əlaqədar dövlət və ya ümummilli səviyyədə də elan oluna bilər. Bu dövrdə müxtəlif dini, mədəni və ictimai ənənələrə uyğun olaraq vəfat edən şəxsin xatirəsi yad edilir və yaxınlarına başsağlığı verilir.

Matəm nədir?

Matəm əsasən ölüm və itki ilə əlaqədar yaranan hüznün ictimai və mədəni ifadəsidir. Anlayış həm insanın şəxsi kədər dövrünü, həm də müəyyən qaydalar əsasında keçirilən anım və yas mərasimlərini əhatə edə bilər.

Matəmin forması cəmiyyətin dini inanclarından, mədəni ənənələrindən, ailə adətlərindən və hadisənin xarakterindən asılı olaraq dəyişir.

Matəm və yas arasında fərq

“Matəm” və “yas” sözləri yaxın mənalarda istifadə olunsa da, onların işlənmə kontekstində müəyyən fərqlər mövcuddur.

Yas daha çox insanın vəfatından sonra ailə və yaxınlarının keçirdiyi hüzn dövrü və bununla bağlı mərasimlərə aid edilir. Matəm isə daha geniş məna daşıya və həm fərdi itki, həm də böyük ictimai faciə ilə əlaqədar ümumi hüzn vəziyyətini ifadə edə bilər.

Məsələn, ailədə vəfat edən şəxslə əlaqədar yas mərasimi keçirilə bilər, böyük insan tələfatına səbəb olmuş hadisədən sonra isə ölkədə matəm elan edilə bilər.

Matəm mərasimi

Matəm mərasimi vəfat etmiş şəxsin xatirəsinin yad edilməsi və yaxınlarına mənəvi dəstəyin göstərilməsi məqsədilə keçirilir.

Mərasimin forması dini və mədəni ənənələrdən asılıdır. Buraya başsağlığı vermək, mərhum haqqında xatirələri bölüşmək, dua etmək, məzarını ziyarət etmək və digər anım ənənələri daxil ola bilər.

Matəm mərasimlərində əsas məqsədlərdən biri vəfat etmiş şəxsin xatirəsinə ehtiram göstərməkdir.

Matəm günü nədir?

Matəm günü böyük insan itkisi, ağır faciə və ya xüsusi ictimai əhəmiyyət daşıyan ölüm hadisəsi ilə əlaqədar hüznün rəsmi şəkildə ifadə edildiyi gündür.

Belə günlərdə əyləncə xarakterli tədbirlər məhdudlaşdırıla və ya təxirə salına, televiziya və radio proqramlarında dəyişikliklər edilə, dövlət və ictimai qurumlarda anım tədbirləri keçirilə bilər.

Matəm gününün konkret qaydaları və tətbiq edilən tədbirlər ölkənin qanunvericiliyindən və verilmiş rəsmi qərarlardan asılıdır.

Azərbaycanda matəm günlərində Dövlət Bayrağı

Azərbaycan qanunvericiliyində matəm günlərində Dövlət Bayrağının istifadəsi ilə bağlı xüsusi qaydalar nəzərdə tutulub.

Qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş və ya müvafiq qaydada elan edilmiş matəm günlərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağının dirəyinin yuxarı hissəsinə eni 10 santimetr olan qara lent bərkidilə və ya bayraq dirəyin yarısına qədər endirilə bilər.

Bayrağın yarıya endirilməsi dövlət səviyyəsində hüzn və ehtiramın ən tanınmış rəmzlərindən biridir.

Milli və ümumxalq matəmi

Böyük faciə yalnız ayrı-ayrı ailələrə deyil, bütün cəmiyyətə təsir etdikdə matəm ümummilli xarakter ala bilər.

Belə hallarda insanlar həlak olanların xatirəsini birlikdə yad edir, anım məkanlarını ziyarət edir, gül dəstələri qoyur və müxtəlif xatirə tədbirlərində iştirak edirlər.

Ümumi hüznün bu formada ifadəsi cəmiyyətin faciə qarşısında həmrəyliyini göstərir.

Matəm rəmzləri

Dünyanın müxtəlif mədəniyyətlərində matəmi ifadə etmək üçün fərqli rəmzlərdən istifadə olunur. Qara rəng bir çox cəmiyyətlərdə hüzn və itki ilə əlaqələndirilən ən geniş yayılmış rənglərdən biridir.

Bayraqların yarıya endirilməsi, qara lent, sükut dəqiqəsi, gül və əklillərin qoyulması da rəsmi və ictimai anım mərasimlərində istifadə edilən formalar sırasındadır.

Bu rəmzlərin mənası və istifadə qaydası ölkədən, dini ənənədən və mərasimin xarakterindən asılı olaraq dəyişə bilər.

Sükut dəqiqəsi

Sükut dəqiqəsi həlak olmuş və ya vəfat etmiş şəxslərin xatirəsinə kollektiv ehtiramın ifadə formalarından biridir.

Anım tədbirlərində iştirakçılar müəyyən müddət ərzində səssiz dayanaraq insanların xatirəsini yad edirlər. Bu ənənə dövlət mərasimləri, faciələrin ildönümləri və digər xatirə tədbirlərində tətbiq oluna bilər.

Matəm kitabı

Matəm kitabı vəfat etmiş şəxs və ya faciə ilə əlaqədar başsağlığı və xatirə sözlərinin yazıldığı xüsusi kitabdır.

Belə kitablar səfirliklərdə, dövlət qurumlarında, dini məkanlarda və digər yerlərdə açıla bilər. Dövlət və ictimaiyyət nümayəndələri matəm kitabında başsağlığı və ehtiram ifadələrini qeyd edə bilərlər.

Matəm kitabları xüsusilə yüksək vəzifəli şəxslərin, dini liderlərin və beynəlxalq miqyasda tanınmış insanların vəfatı zamanı diplomatik protokolun bir hissəsi kimi də istifadə olunur.

Matəmin ictimai əhəmiyyəti

Matəm yalnız şəxsi kədərin ifadəsi deyil. Böyük faciələr zamanı o, kollektiv yaddaşın və ictimai həmrəyliyin formalarından birinə çevrilir.

Anım mərasimləri, xatirə abidələri, sükut dəqiqələri və digər memorial ənənələr baş vermiş hadisələrin və həyatını itirmiş insanların unudulmamasına xidmət edir.

Bu baxımdan matəm fərdi hüzn, mədəni ənənə, tarixi yaddaş və cəmiyyətin itki qarşısında birliyini birləşdirən anlayışdır.