Mayak

Mayak dəniz və digər su yollarında gəmilərin təhlükəsiz hərəkətinə kömək etmək üçün müəyyən coğrafi nöqtədə yerləşdirilən və fərqləndirici işıq siqnalı verən naviqasiya qurğusudur. Mayaklar əsasən sahildə, liman girişlərində, adalarda, qayalıqlarda və gəmiçilik üçün təhlükəli hesab edilən ərazilərin yaxınlığında yerləşdirilir. Beynəlxalq Dəniz Naviqasiya Avadanlıqları Təşkilatı — IALA mayakı dəniz naviqasiyasına kömək etmək üçün siqnal işığı daşıyan, müəyyən coğrafi mövqedə qurulmuş qüllə və ya əsaslı tikili kimi müəyyən edir.

Mayak nə üçün istifadə olunur?

Mayakın əsas funksiyası gəmi heyətinə mövqeyi müəyyənləşdirmək və təhlükəli ərazilərdən yayınmaq üçün vizual naviqasiya məlumatı verməkdir. Mayak sahil xəttini və ya müəyyən nöqtəni göstərə, limana və ya kanala girişi işarələyə, qayalıq və digər naviqasiya təhlükələri barədə xəbərdarlıq edə bilər.

IALA-nın naviqasiya təlimatına əsasən, mayaklar sahilə yaxınlaşma nöqtəsini, maneə və təhlükələri, gəmiçilik kanalının sərhədlərini, dönüş və kəsişmə nöqtələrini, müəyyən əraziləri və hərəkətin ayrılması sistemlərinin girişlərini işarələmək üçün istifadə oluna bilər. Dənizçilər mayakdan istiqamət və mövqe üçün vizual istinad nöqtəsi kimi də istifadə edə bilirlər.

Mayak necə işləyir?

Mayakın ən vacib elementlərindən biri onun işıq sistemidir. Gecə vaxtı uzaq məsafədən görünən işıq gəmi heyətinə naviqasiya üçün məlumat verir. Mayakın işığı müəyyən xüsusiyyətlərə malik ola bilər və bu xüsusiyyətlər dənizçiyə hansı naviqasiya nişanını gördüyünü müəyyən etməyə imkan verir. IALA naviqasiya işıqlarını naviqasiyaya kömək etmək üçün nəzərdə tutulmuş işıqlar kimi təsnif edir.

Müasir mayakların bir çoxu avtomatlaşdırılmış şəkildə işləyə bilər. Onların fəaliyyətinə uzaqdan nəzarət etmək, bəzi sistemləri isə məsafədən idarə etmək mümkündür. Mayakın üzərində və ya yaxınlığında əlavə səs və radio naviqasiya vasitələri də yerləşdirilə bilər.

Mayak və naviqasiya nişanlarının fərqi

Dənizdə istifadə edilən hər işıqlı nişan mayak hesab edilmir. Naviqasiya sistemində mayaklarla yanaşı buylar, işıqlı nişanlar və digər vasitələr mövcuddur. IALA “beacon” anlayışını forması, rəngi, üst nişanı və ya işıq xüsusiyyəti ilə tanına bilən sabit süni naviqasiya nişanı kimi müəyyən edir. Mayak isə adətən daha böyük və uzaqdan seçilən tikilidir.

Buylar isə mayaklardan fərqli olaraq su üzərində yerləşdirilən naviqasiya vasitələridir. Bu vasitələrin ümumi məqsədi gəminin təhlükəsiz və səmərəli hərəkətinə kömək etməkdir. IALA belə qurğu, sistem və xidmətləri ümumi olaraq “naviqasiyaya yardım vasitələri” kateqoriyasına daxil edir.

Mayaklar və dəniz təhlükəsizliyi

GPS və digər elektron naviqasiya sistemlərinin geniş yayılmasına baxmayaraq, mayaklar dəniz naviqasiyası sisteminin elementlərindən biri olaraq qalır. Onlar gəmi heyətinə sahili, liman girişini və digər mühüm coğrafi nöqtələri vizual şəkildə tanımağa imkan verir.

Mayakların və digər naviqasiya vasitələrinin düzgün yerləşdirilməsi və işlək vəziyyətdə saxlanılması gəmiçilik təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə xidmət edir. Buna görə onların texniki vəziyyətinə nəzarət və işıq sistemlərinin etibarlılığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanda mayaklar

Azərbaycanda mayaklar Xəzər dənizində naviqasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində istifadə olunur. Dövlət Dəniz və Liman Agentliyi dəniz üzgüçülüyünün təhlükəsizliyi ilə bağlı naviqasiya və mayak xidmətləri göstərir. Agentliyin məlumatlarında mayaklar, buylar və digər naviqasiya nişanları gəmi hərəkətinin təhlükəsizliyi ilə əlaqəli vasitələr sırasında göstərilir.

Azərbaycan həmçinin dəniz naviqasiya vasitələrinin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması istiqamətində IALA çərçivəsində əməkdaşlığı genişləndirib. Dövlət Dəniz və Liman Agentliyinin məlumatına görə, Azərbaycanın IALA Konvensiyasına qoşulması dəniz naviqasiya avadanlıqlarının layihələndirilməsi, idarə edilməsi və texniki yenilənməsində beynəlxalq standartların tətbiqinə xidmət edir.