#məcburi köçkün
Məcburi köçkün
Məcburi köçkün (IDP — Internally Displaced Person) — silahlı münaqişələr, zorakılıq halları, insan hüquqlarının kütləvi şəkildə pozulması və ya təbii və insan faktorlu fəlakətlərin nəticələrindən qorunmaq və ya bunlardan qaçmaq məqsədilə öz daimi yaşayış yerini və ya yurdunu tərk etməyə məcbur olmuş, lakin beynəlxalq səviyyədə tanınmış dövlət sərhədlərini keçməyərək ölkə daxilində qalan şəxslərə verilən rəsmi hüquqi statusdur.Azərbaycan kontekstində bu anlayış, Birinci Qarabağ Münaqişəsi və torpaqlarımızın işğalı nəticəsində öz doğma yurd-yuvalarından didərgin düşmüş 1 milyona yaxın soydaşımızın hüquqi, sosial və iqtisadi statusunu xarakterizə edir. Dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biri məcburi köçkünlərin sosial müdafiəsi, onların yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması və post-münaqişə dövründə təhlükəsiz şəkildə geri qayıtmasının təmin edilməsidir.📋 Hüquqi Status və Sosial Müdafiə StrategiyasıAzərbaycan Respublikasında məcburi köçkünlərin hüquqları xüsusi qanunvericilik bazası ilə qorunur və onların sosial reabilitasiyası rəqəmsal dövlət xidmətləri vasitəsilə tənzimlənir:Hüquqi Təminat və Qanunvericilik: "Məcburi köçkünlərin və onların ailə üzvlərinin sosial müdafiəsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən, bu statusa malik şəxslərin mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması, məşğulluq təminatı və vergi güzəştləri hüquqi normativlərlə təsbit olunub.Sosial Dəstək və Elektronlaşma: Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri Üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən məcburi köçkünlərin vahid rəqəmsal verilənlər bazasının (Big Data) idarə olunması, aylıq müavinətlərin elektron sistemlər vasitəsilə şəffaf bölüşdürülməsi.İnteqrasiya və Məşğulluq Proqramları: Məcburi köçkünlərin məskunlaşdıqları müvəqqəti şəhərciklərdən müasir mənzil komplekslərinə köçürülməsi, Dövlət Məşğulluq Agentliyi tərəfindən onların peşə yönümünün müəyyənləşdirilməsi və özünüməşğulluq proqramlarına cəlb edilməsi.🛠️ "Böyük Qayıdış" Strategiyası və Repatriasiya MetodologiyasıMəcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına dayanıqlı və mərhələli şəkildə qaytarılması prosesi "Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərinə Böyük Qayıdışa dair Birinci Dövlət Proqramı" çərçivəsində növbəti sistemli addımlarla icra olunur:1.Humanitar Minatəmizləmə və İlkin Qiymətləndirmə:Təhlükəsizlik Zəmini.ANAMA və əlaqədar qurumlar tərəfindən yaşayış massivlərinin, mühəndis-kommunikasiya xətlərinin minalardan təmizlənməsi və coğrafi informasiya sistemləri (GİS) vasitəsilə təhlükəsizlik xəritələrinin hazırlanması.2.Ağıllı Şəhərsalma və Sosial Obyektlərin İnşası:İnfrastruktur Quruculuğu.Baş Planlara (Master Plans) uyğun olaraq "Ağıllı Şəhər" və "Ağıllı Kənd" konsepsiyaları əsasında evlərin, məktəblərin, xəstəxanaların tikilməsi, rəqəmsal kommunikasiya və yaşıl enerji şəbəkəsinin qurulması.3.Könüllü Repatriasiya və Sosial-İqtisadi Reintegrasiya:Dayanıqlı Məskunlaşma.Məcburi köçkünlərin növbəli şəkildə, rəqəmsal qeydiyyat əsasında doğma yurdlarına köçürülməsi, yerli məşğulluq və istehsalat sahələrinin yaradılması ilə regionun iqtisadi ekosisteminə tam inteqrasiyası.🇦🇿 Bakı WUF13 Forumu və Məcburi Köçkünlərin Hüquqlarının Qlobal Urbanizasiyada RoluAzərbaycanın məcburi köçkünlərin problemlərinin həlli və onların doğma torpaqlarına qaytarılması sahəsindəki unikal təcrübəsi beynəlxalq platformalarda əsas müzakirə mövzularından biridir:Bakı WUF13 Forumunda Köçkünlərin Repatriasiyası Dialoqu: Bakının ev sahibliyi etdiyi 13-cü Ümumdünya Şəhərsalma Forumunda (WUF13) məcburi köçkünlərin bərpa olunan şəhərlərə qayıdışı mövzusu qlobal diqqət mərkəzindədir. Forum çərçivəsində, münaqişələrdən zərər çəkmiş əhalinin inklüziv şəhər mühitinə inteqrasiyası, köçkünlərin mənzil hüquqlarının beynəlxalq standartlar əsasında təmin edilməsi və post-münaqişə şəhərsalmasında icmaların iştirakçılığı (community-based urbanism) istiqamətində Azərbaycanın rəsmi nümayəndələri qlobal ekspertlərlə təcrübə mübadiləsi aparırlar.Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun Baş Planlarında İnklüzivlik: Ağdam, Füzuli, Şuşa, Cəbrayıl, Zəngilan, Laçın və Kəlbəcər kimi azad edilmiş rayonların Baş Planlarının icrasında keçmiş məcburi köçkünlərin sosial ehtiyacları prioritet götürülür. Müasir urbanizasiya layihələri hazırlanarkən əlil və həssas qrupların ehtiyacları, əlçatan mühit bünövrəsi və rəqəmsal dövlət xidmətlərinə asan çıxış imkanları nəzərə alınır ki, bu da "Böyük Qayıdış" proqramını qlobal miqyasda ən humanist və dayanıqlı repatriasiya modellərindən birinə çevirir.
