Mediasiya Şurası

Mediasiya Şurası Azərbaycanda mediasiya sahəsində tənzimləmə və nəzarəti həyata keçirən, mediatorların və mediasiya təşkilatlarının fəaliyyətini əlaqələndirən əsas qurumdur. Şura məhkəməyə müraciət etmədən və ya məhkəmə prosesindən əvvəl tərəflərin mübahisəni qarşılıqlı razılaşma yolu ilə həll etməsinə imkan verən mediasiya institutunun inkişafına xidmət edir.

Mediasiyanın mahiyyəti

Mediasiya mübahisə edən tərəflərin neytral və müstəqil mediatorun iştirakı ilə razılığa gəlməyə çalışdığı alternativ mübahisə həlli üsuludur. Mediator tərəflərdən heç birinin mövqeyini müdafiə etmir və onların əvəzinə qərar qəbul etmir.

Əsas məqsəd tərəflərə özləri üçün qəbul edilən və qarşılıqlı maraqları nəzərə alan həll variantı tapmağa kömək etməkdir. Bu səbəbdən mediasiya klassik məhkəmə prosesindən daha çevik və dialoqa əsaslanan mexanizm hesab olunur.

Mediasiya prosesində məxfilik, könüllülük, tərəflərin bərabərliyi və mediatorun qərəzsizliyi əsas prinsiplər sırasındadır.

Mediasiya Şurasının əsas funksiyaları

Mediasiya Şurası mediasiya sahəsində tənzimləmə və nəzarəti həyata keçirir. Şura mediasiya institutunun inkişafı, mediatorların peşəkar fəaliyyətinin təşkili və xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsi istiqamətində müxtəlif tədbirlər görür.

Qurum həmçinin mediasiya sahəsində dövlət proqramlarının və normativ hüquqi aktların layihələrinin hazırlanmasında iştirak edə bilər.

Mediatorların, mediasiya təşkilatlarının və mediasiya təlimi qurumlarının reyestrinin aparılması da Şuranın mühüm funksiyalarından biridir.

Mediatorların hazırlanması

Mediator olmaq istəyən şəxslər xüsusi hazırlıq prosesindən keçməlidirlər. İlkin hazırlıq təlimləri mübahisələrin idarə olunması, danışıqlar, hüquqi əsaslar, kommunikasiya və etik davranış kimi mövzuları əhatə edir.

Mediasiya Şurası mediatorların ilkin hazırlığı və sonrakı ixtisasartırma proseslərinin təşkilində iştirak edir.

Peşəkar mediatorun yalnız hüquqi biliklərə deyil, həm də effektiv ünsiyyət, konfliktlərin idarə olunması və neytral mövqe saxlamaq bacarığına malik olması vacibdir.

Mediasiya təşkilatları

Mediasiya təşkilatları mediatorların peşəkar xidmət göstərdiyi hüquqi və təşkilati strukturlardır. Tərəflər mübahisələrinin həlli üçün belə təşkilatlara müraciət edə bilərlər.

Mediasiya Şurası mediasiya təşkilatlarının reyestrini aparır və onların fəaliyyətinin qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğunu nəzarətdə saxlayır.

Bu sistem vətəndaşlara və şirkətlərə rəsmi qeydiyyatdan keçmiş mediator və təşkilatlar arasında seçim etməyə imkan verir.

Hansı mübahisələrdə istifadə olunur

Azərbaycanda mediasiya müxtəlif hüquqi münasibətlərdən yaranan mübahisələrin həllində tətbiq oluna bilər. Bunlara ailə, əmək, kommersiya, mülki və müəyyən inzibati münasibətlərdən yaranan mübahisələr daxildir.

Ailə mübahisələrində boşanma ilə bağlı əmlak, aliment, uşağın yaşayış yeri və digər məsələlər üzrə tərəflər mediatorun köməyi ilə razılaşma əldə etməyə çalışa bilərlər.

Əmək mübahisələrində işçi və işəgötürən arasında yaranan problemlər, kommersiya sahəsində isə şirkətlər və sahibkarlar arasında müqavilə və ödəniş məsələləri mediasiya yolu ilə həll edilə bilər.

İlkin mediasiya sessiyası

Azərbaycan qanunvericiliyində müəyyən kateqoriya mübahisələr üçün məhkəməyə müraciətdən əvvəl ilkin mediasiya sessiyasında iştirak nəzərdə tutulur.

İlkin sessiyanın məqsədi tərəflərə mediasiyanın mahiyyətini və imkanlarını izah etmək, mübahisənin razılaşma yolu ilə həll edilib-edilməyəcəyini müəyyənləşdirməkdir.

Tərəflər razılığa gəldikdə mediasiya prosesi davam etdirilə bilər. Razılıq əldə edilmədikdə isə qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada məhkəməyə müraciət etmək mümkündür.

Mediasiyanın üstünlükləri

Mediasiyanın əsas üstünlüklərindən biri prosesin tərəflərin dialoqu əsasında qurulmasıdır. Məhkəmədə qərarı hakim verir, mediasiyada isə yekun həll tərəflərin öz razılığı ilə formalaşır.

Bu, xüsusilə gələcəkdə münasibətlərini davam etdirməli olan şəxslər və şirkətlər üçün vacib ola bilər.

Mediasiya bəzi hallarda məhkəmə prosesindən daha sürətli və daha az formal ola bilər. Eyni zamanda prosesin məxfi aparılması kommersiya və ailə mübahisələrində mühüm üstünlük yaradır.

Mediatorun etik davranışı

Mediator fəaliyyətində qərəzsiz və müstəqil olmalıdır. O, tərəflərdən birinə üstünlük verməməli və şəxsi maraqlarının prosesə təsir etməsinə imkan verməməlidir.

Mediatorların peşəkar etik davranış qaydaları ayrıca hüquqi normalarla müəyyən edilir.

Məxfilik də əsas etik prinsiplərdəndir. Mediasiya zamanı əldə olunan məlumatların qorunması tərəflərin prosesə daha açıq və etibarlı şəkildə qoşulmasına imkan verir.

Azərbaycanda mediasiya sisteminin inkişafı

Azərbaycanda “Mediasiya haqqında” Qanun 2019-cu ildə qəbul edilib və mediasiya sisteminin hüquqi əsaslarını formalaşdırıb. İlkin mediasiya sessiyasının tətbiqi isə 2021-ci ildən geniş praktiki mərhələyə keçib.

Mediasiya Şurasının fəaliyyəti bu sistemin institusional şəkildə qurulmasına, mediatorların peşəkar standartlarının formalaşdırılmasına və mediasiyanın cəmiyyətdə daha geniş tanınmasına xidmət edir.

Mediasiya institutunun inkişafı məhkəmələrin iş yükünün müəyyən qədər azalmasına və mübahisələrin tərəflər arasında daha konstruktiv şəkildə həll olunmasına kömək edə bilər.