Məhəmməd Hadi bin Həmzə

Məhəmməd Hadi bin Həmzə: Klassik Şərq elmi-mədəni irsinin nümayəndəsiKlassik İslam Şərqi və rəsmi əlyazma mədəniyyəti tarixi boyunca bir çox mütəfəkkirlər, xəttatlar, fəqihlər və elm adamları yetişmişdir. Bu tarixi və ensiklopedik şəxsiyyətlərin irsi, dövrün elmi və fəlsəfi düşüncə tərzini formalaşdırmaqla yanaşı, gələcək nəsillər üçün zəngin rəsmi mənbələr buraxmışdır. Belə şəxsiyyətlərdən biri də ənənəvi bioqrafik və xəttatlıq mənbələrində adı keçən Məhəmməd Hadi bin Həmzədir.Klassik ensiklopedik ənənəyə uyğun olaraq, onun adı və fəaliyyəti müəyyən elmi sahələrin təşəkkülü, mətnlərin köçürülməsi (istinsah) və ya müəyyən rəsmi və dini hüquq məktəblərinin şərhləri ilə bağlıdır.Elmi irs, mütaliə və fəaliyyət kontekstiŞərq xalqlarının elm, ədəbiyyat və təsəvvüf tarixində hər bir müəllif və ya xəttat cəmiyyətin lifestyle dəyərlərini, elmi biliklərini qoruyub saxlamaq üçün mühüm funksiyaları icra etmişdir. Bu rəsmi kontekstdə Məhəmməd Hadi bin Həmzə kimi şəxsiyyətlərin fəaliyyəti aşağıdakı istiqamətlərlə səciyyələnir:Mətnşünaslıq və İstinsah (Əlyazma Köçürmə): Klassik dövrdə çap maşınları olmadığından, mühüm rəsmi, fəlsəfi və elmi əsərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi xəttatların və katiblərin rəsmi əməyi sayəsində mümkün olurdu.Şərhçilik ənənəsi (Şərh və Haşiyə): Mövcud fundamental elmi əsərlərin daha aydın başa düşülməsi üçün dövrün tələblərinə və yeni lifestyle qaydalarına uyğun olaraq şərhlərin (haşiyələrin) yazılması.Dini və dünyəvi elmlərin sintezi: Fiqh (rəsmi hüquq), kəlam (fəlsəfə) və digər köməkçi humanitar elmlər sahəsində araşdırmaların aparılması.Klassik elmi sənədləşmə və qorunma xronologiyasıBu tip tarixi şəxsiyyətlərin irsinin öyrənilməsi və beynəlxalq muzey fondlarında rəsmi qeydiyyata alınması müəyyən elmi-tədqiqat mərhələlərindən keçir:1.Əlyazmaların və Tarixi Sənədlərin Aşkar Edilməsi:Fondların və arxivlərin təftişi.Milli Kitabxana, Əlyazmalar İnstitutu və ya beynəlxalq arxivlərdə Məhəmməd Hadi bin Həmzə tərəfindən yazılmış və ya köçürülmüş rəsmi mətnlər, fərmanlar və elmi risalələr kataloqlaşdırılır.2.Mətnlərin Rəsmi Oxunması və Tarixləndirilməsi:Paleoqrafik təhlil.İstifadə olunan mürəkkəb, kağız növü və xətt üslubu (nəsx, təliq, nətəliq və s.) analiz edilir. Əsərin yazıldığı rəsmi dövr, coğrafi məkan və müəllifin mühiti dəqiqləşdirilir.3.Elmi Dövriyyəyə Daxil Edilmə və Mühafizə:Nəşr və ensiklopedik inteqrasiya.Tədqiq olunmuş əsərlər rəsmi kitablar və ensiklopediyalar şəklində yenidən nəşr olunaraq lifestyle tədqiqatçılarının, tarixçilərin və geniş oxucu kütləsinin istifadəsinə verilir. Original nüsxə xüsusi rəsmi şəraitdə qorunur.Tarixi-Mədəni Qeyd: Şərq intibahı və sonrakı dövrlərə aid əlyazma nüsxələrində müəlliflərin öz adlarından sonra rəsmi şəkildə atalarının və babalarının adlarını (məsələn, "bin Həmzə" — Həmzənin oğlu) qeyd etməsi həm şəxsiyyətin rəsmi nəsil şəfərəsini (nəsəbini) müəyyən etməyə imkan verir, həm də dövrün rəsmi sənədləşmə lifestyle ənənəsini göstərir.Müasir araşdırmalar və mədəniyyət üçün əhəmiyyətiMüasir dövrdə milli-mənəvi dəyərlərin, klassik İslam mədəniyyətinin və rəsmi tarixi mənbələrin öyrənilməsi dövlətlərin humanitar siyasətinin mühüm hissəsidir. Azərbaycanın rəsmi muzeylərində və arxivlərində qorunan minlərlə qədim əlyazmanın tədqiqi, regional və beynəlxalq sərgilərdə nümayişi Məhəmməd Hadi bin Həmzə kimi alimlərin, katiblərin yaradıcılığı sayəsində zənginləşir. Bu irs təkcə keçmişi işıqlandırmır, həm də gələcək nəsillərə öz tarixi lifestyle köklərini və Şərq fəlsəfəsinin qlobal sivilizasiyadakı rolunu rəsmi faktlarla dərk etməyə kömək edir.