məhlul

Kimyada Məhlul Məfhumu və Onun Fundamental Struktur XüsusiyyətləriTəbiətdə və istehsalat proseslərində maddələr, adətən, təmiz halda deyil, qarışıqlar şəklində mövcud olur. Bu qarışıqlar arasında ən mühüm və geniş yayılmış qrupu məhlullar təşkil edir. Məhlul — iki və ya daha çox komponentdən (maddədən) və onların qarşılıqlı təsir məhsullarından ibarət olan homogen (bircinsli) termodinamik sistemdir. Homogenlik o deməkdir ki, məhlulun daxilindəki hissəciklərin (molekul, atom və ya ionların) ölçüsü $1 \text{ nm}$-dən kiçik olur və onları adi gözlə və ya optik mikroskopla fərqləndirmək qeyri-mümkündür.Məhlulun formalaşması sadə bir mexaniki qarışma prosesi deyil. Bu, həm fiziki (hissəciklərin diffuziyası, parçalanması), həm də kimyəvi (həllolan maddənin molekulları ilə həlledici molekulları arasında rabitələrin, məsələn, solvat və ya hidrat komplekslərinin yaranması) amillərin vəhdətindən ibarət mürəkkəb bir prosesdir.Məhlulun Əsas KomponentləriHər bir məhlul struktur etibarilə iki əsas hissədən ibarətdir:Həlledici: Məhlulda aqreqat halını dəyişməyən və ya miqdarca digər komponentlərdən çox olan maddədir. Kimyəvi laboratoriyalarda və sənayedə ən universal və geniş istifadə olunan rəsmi həlledici su hesab olunur. Bundan əlavə, spirt, efir, aseton kimi üzvi həlledicilər də geniş tətbiq sahəsinə malikdir.Həllolan maddə: Həlledicinin mühitində bərabər paylanaraq ion və ya molekullara parçalanan maddədir. Həllolan maddə bərk (duz, şəkər), maye (turşular, spirt) və ya qaz (karbon qazı, ammonyak) halında ola bilər. Doyma Dərəcəsinə Görə Məhlulların NövləriMüəyyən temperatur və təzyiq şəraitində maddələrin həllolma qabiliyyəti məhduddur. Bu xüsusiyyətə görə məhlullar üç qrupa ayrılır:Doymamış məhlul: Verilmiş şəraitdə həllolan maddədən hələ də əlavə miqdar həll etmək mümkün olan məhluldur.Doymuş məhlul: Verilmiş temperaturda həllolan maddədən maksimum miqdarı ehtiva edən və artıq əlavə maddə daxil etdikdə onun həll olmayaraq çökdüyü sistemdir. Bu vəziyyətdə həllolma prosesi ilə çökmə prosesi arasında dinamik tarazlıq yaranır.İfrat doymuş məhlul: Ehtiyatla soyutma və ya digər xüsusi laboratoriya şəraitində verilmiş temperaturda doymuş məhlulda olmalı olduğundan daha çox maddə saxlayan qeyri-sabit sistemlərdir. Xarici təsir (məsələn, silkələmə və ya kiçik bir kristal əlavə edilməsi) nəticəsində artıq maddə sürətlə çökür.Laboratoriya Qeydi: Analitik kimyada və metrologiyada ölçmələrin dəqiqliyini təmin etmək üçün məhlulun qatılığı (konsentrasiyası) böyük əhəmiyyət daşıyır. Qatılıq faizlə, molyarlıqla ($mol/L$) və ya titrlə ifadə olunaraq, standart nümunələrin hazırlanmasında və cihazların kalibrlənməsində rəsmi etalon indikator kimi istifadə edilir.