Məhsəti Gəncəvi portreti

Məhsəti Gəncəvi portreti və şairənin tarixi obrazı Məhsəti Gəncəvi XII əsrdə yaşamış dahi Azərbaycan şairəsi və rübailər ustasıdır. Onun həyatı və yaradıcılığı haqqında məlumatlar əsasən orta əsr mənbələrinə, o cümlədən təzkirələrə və əsərlərinə əsaslanır. Şairənin sağlığında çəkilmiş hər hansı orijinal və dəqiq boyakarlıq portreti dövrümüzə gəlib çəkmədiyindən, bu gün onun obrazı rəssamların təxəyyülü, tarixi dövrün geyim mədəniyyəti və yazılı mənbələrdəki ipuçları əsasında yaradılmış sənət əsərlərində yaşayır. Tarixi mənbələrdə Məhsəti Gəncəvinin təsviri XII əsr İntibah dövrü Qafqaz və Yaxın Şərq mədəniyyətinin parlaq simalarından biri olan Məhsəti Gəncəvi saray mühitində fəaliyyət göstərmiş, çəng və müxtəlif musiqi alətlərində məharətlə ifa etmişdir. Mənbələrdə onun yüksək zövqü, sənətə sevgisi və azadfikirliyi vurğulanır. Rəssamlar və tədqiqatçılar şairənin portretini yaradarkən məhz bu xüsusiyyətlərə – şərqli qadına məxsus zərifliyə, intellektə və sənətkar ruhuna istinad edirlər. Azərbaycan rəssamlığında Məhsəti Gəncəvinin obrazı XX əsrdən etibarən Azərbaycan rəssamlıq və heykəltəraşlıq sənətində Məhsəti Gəncəvinin obrazına müraciət edən bir çox görkəmli sənətkar olub. Onlar şairənin portretini yaradarkən müxtəlif üslublardan istifadə etmişlər: Milli geyim və atributlar: Portretlərdə adətən dövrün zadəgan qadınlarına məxsus baş örtükləri, zərif zərgərlik məmulatları və əlində qələm ya da musiqi aləti (çəng) təsvir olunur. Miniatür üslubu: Bəzi təsvirlərdə şairə orta əsr şərq miniatürləri üslubunda, o dövrün memarlıq və təbiət fonunda canlandırılır. Heykəltəraşlıq nümunələri: Gəncə şəhərində və başqa məkanlarda ucaldılan abidələrdə Məhsəti Gəncəvinin xarici görünüşü ilə yanaşı, onun daxili gücü və poetik istedadı da ön plana çəkilir. Bu gün Məhsəti Gəncəvinin portreti yalnız bədii təsvir deyil, həm də Azərbaycan qadınının qədim elm, mədəniyyət və azadlıq rəmzlərindən biri kimi qiymətləndirilir.