#mərmi
Mərmi
Mərmi odlu silahlar və artilleriya sistemləri tərəfindən atılan sursatın əsas elementlərindən biridir. Termin Azərbaycan dilində həm atıcı silahların gülləsini, həm də artilleriya və digər iriçaplı sistemlərdən buraxılan sursatı ifadə edə bilər. Hərbi terminologiyada mərminin növü istifadə olunduğu silaha, kalibrə, konstruksiyaya və təyinatına görə müəyyən edilir.
Mərminin quruluşu və növləri
Kiçik çaplı atıcı silahlarda mərmi patronun lülədən çıxan hissəsidir. Patronun tərkibinə mərmi, giliz, barıt və kapsul daxildir. Atəş zamanı barıt qazlarının yaratdığı təzyiq mərmini lülə boyunca hərəkət etdirərək silahdan çıxarır.
Artilleriya sistemlərində isə “mərmi” termini daha iri ölçülü sursatı ifadə edir. Belə sursatların konstruksiyası və təyinatı fərqli ola bilər. Qəlpəli-fuqas, tüstü, işıqlandırıcı, təlim və digər xüsusi təyinatlı artilleriya mərmiləri mövcuddur.
Mərmilər müxtəlif çaplarda hazırlanır. Kalibr silahın lüləsinin daxili diametri və istifadə olunan sursatın ölçüsü ilə əlaqəlidir. Kiçik atıcı silahlarda kalibr adətən millimetrlə və ya düymlə göstərilir, artilleriyada isə 76 mm, 105 mm, 122 mm, 152 mm və 155 mm kimi ölçülər geniş yayılıb.
Atıcı silah mərmisi və artilleriya mərmisi arasındakı fərq
Atıcı silah mərmisi nisbətən kiçik ölçülü olur və adətən patronun tərkib hissəsi kimi istifadə edilir. Tapança, avtomat, tüfəng və pulemyotlarda istifadə olunan mərmilər bu kateqoriyaya daxildir.
Artilleriya mərmiləri isə daha böyük kütləyə və mürəkkəb konstruksiyaya malikdir. Onlar haubitsa, top və digər artilleriya sistemlərindən buraxılır. Bəzi artilleriya sursatlarında mərmi və itələyici yük ayrı, digərlərində isə vahid sursat formasında ola bilər.
Bu iki kateqoriya arasında əsas fərq ölçü, istifadə olunan silah sistemi, uçuş məsafəsi və təyinatla bağlıdır.
Hərbi və texniki təsnifat
Mərmilər təyinatına görə müxtəlif qruplara bölünür. Qəlpəli-fuqas mərmilər partlayış və qəlpə təsiri yaratmaq üçün, tüstü mərmiləri görünüşü məhdudlaşdırmaq və siqnal məqsədləri üçün, işıqlandırıcı mərmilər isə gecə şəraitində ərazini işıqlandırmaq üçün nəzərdə tutulur.
Təlim mərmiləri hərbi hazırlıq zamanı istifadə edilir və döyüş sursatlarından fərqli konstruksiyaya malik ola bilər. Bəzi sistemlərdə inert və ya simulyasiya sursatlarından istifadə edilir.
Mərmilərin təhlükəsiz daşınması və saxlanılması xüsusi qaydalarla tənzimlənir. Sursat anbarlarında temperatur, rütubət, mexaniki zədələnmə və yanğın təhlükəsi kimi amillərə nəzarət olunur.
Mərmi anlayışının hərbi texnikada yeri
Mərmi anlayışı atıcı silahlardan artilleriyaya qədər geniş spektrli silah sistemlərini əhatə edir. Müasir ordularda istifadə olunan sursatlar texnologiyanın inkişafı ilə daha fərqli konstruksiyalara və funksiyalara malik olub.
Silah sistemi ilə sursatın uyğunluğu əsas texniki şərtlərdən biridir. Hər bir silah yalnız onun üçün nəzərdə tutulmuş çap və tipdə sursatla istifadə edilir.
Mərmi hərbi texnikanın ayrıca elementi kimi həm silah sistemlərinin imkanlarını, həm də onların təyinatını müəyyən edən əsas komponentlərdən biridir.
