#məscid
Məscid
Məscid müsəlmanların ibadət, namaz, dini mərasim, maarifləndirmə və icma fəaliyyəti üçün istifadə etdiyi dini ibadət məkanıdır. Məscidlər İslam mədəniyyətinin, memarlığının və ictimai həyatının mühüm elementlərindən biridir. Onlar həm gündəlik namazların qılındığı, həm də cümə və bayram namazlarının keçirildiyi müqəddəs məkan kimi fəaliyyət göstərir.
Dini və ictimai funksiyası
Məscidin əsas funksiyası müsəlmanların namaz qılması və dini ibadətlərini yerinə yetirməsi üçün uyğun şərait yaratmaqdır. Camaat namazı, cümə namazı, Ramazan və Qurban bayramı namazları məscidlərdə kollektiv şəkildə qılına bilər.
Məscidlər dini maarifləndirmə, Quran dərsləri, xütbə, dini söhbətlər və müxtəlif mərasimlərin keçirilməsi üçün də istifadə olunur.
Bəzi məscidlərdə xeyriyyə və sosial yardım fəaliyyətləri də təşkil edilir və dini icmanın bir araya gəlməsi üçün mühüm məkan rolunu oynayır.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Məscid memarlığı ölkə, region və tarixi dövrdən asılı olaraq fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Günbəz, minarə, mehrab, minbər və geniş namaz zalı məscid memarlığında tez-tez rast gəlinən elementlərdəndir.
Mehrab qiblənin istiqamətini göstərir, minbər isə imamın xütbə oxuduğu yüksəklikdir. Minarə tarixən azanın səsləndirilməsi üçün istifadə olunan əsas memarlıq elementlərindən biri olub.
Məscidlərin daxili və xarici bəzəyində xəttatlıq, həndəsi ornamentlər və bitki motivləri geniş istifadə olunur. İslam memarlığında insan və heyvan təsvirlərindən daha çox dekorativ naxışlara üstünlük verilməsi səciyyəvi xüsusiyyətlərdəndir.
İbadət və dini qaydalar
Məscidə daxil olan şəxslər adətən təmizlik və davranış qaydalarına riayət edirlər. Namazdan əvvəl dəstəmaz alınması, ayaqqabıların namaz sahəsindən kənarda saxlanılması və ibadət zamanı sakitliyin qorunması geniş yayılmış qaydalardandır.
Namaz zamanı müsəlmanlar Məkkədə yerləşən Kəbə istiqamətinə, yəni qibləyə yönəlirlər.
Məscidlərdə imam dini ibadətin təşkilində və dini məsələlərin izahında mühüm rol oynayır. Bəzi məscidlərdə axund, molla və digər dini xidmətçilər də fəaliyyət göstərə bilər.
Azərbaycanda məscidlər
Azərbaycanda müxtəlif tarixi dövrlərə aid çoxsaylı məscidlər mövcuddur. Bakı, Şamaxı, Gəncə, Naxçıvan, Şəki, Qarabağ və digər bölgələrdə yerləşən qədim məscidlər ölkənin dini və memarlıq irsinin mühüm hissəsini təşkil edir.
Məscidlər həm tarixi abidə, həm də fəaliyyət göstərən dini ibadət məkanı kimi qorunur. Müasir dövrdə yeni məscidlərin tikintisi və tarixi məscidlərin bərpası istiqamətində də müxtəlif layihələr həyata keçirilir.
Azərbaycanın məscid memarlığı yerli daş işləmə ənənələri, günbəz və minarə quruluşu və dekorativ elementləri ilə seçilir.
