Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi

Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi ölkənin ən mühüm tarix muzeylərindən biridir və Azərbaycanın qədim dövrdən müasir mərhələyə qədər keçdiyi tarixi yolu zəngin kolleksiyalar vasitəsilə təqdim edir. Muzey Bakının mərkəzində, məşhur sahibkar və xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin keçmiş sarayında yerləşir. Burada arxeologiya, etnoqrafiya, numizmatika, silahlar, sənədlər, məişət əşyaları, təsviri və dekorativ sənət nümunələri daxil olmaqla çoxsaylı tarixi materiallar qorunur.

Yaranması və tarixi inkişafı

Muzey 1920-ci il iyunun 15-də yaradılıb və ilkin dövrdə “Doğma diyarın tədris muzeyi” adlandırılıb. Onun formalaşmasında 1919-cu ildə açılmış “İstiqlal” muzeyinin materialları mühüm rol oynayıb. Sonrakı illərdə qurumun adı və strukturu bir neçə dəfə dəyişib, 1936-cı ildən isə tarix profilli muzey kimi fəaliyyətini davam etdirib.

Muzey müxtəlif dövrlərdə Azərbaycan tarixinin öyrənilməsi üçün mühüm elmi mərkəz rolunu oynayıb. Burada çalışan arxeoloq, tarixçi və etnoqraflar ölkənin müxtəlif bölgələrində ekspedisiyalar həyata keçirib, Xocalı, Naxçıvan, Qəbələ, Gəncə, Mingəçevir və digər ərazilərdən əldə olunan materiallarla muzey fondlarını zənginləşdiriblər. Bu kolleksiyalar sonradan Azərbaycan tarixinin müxtəlif mərhələlərinin elmi tədqiqində mühüm mənbəyə çevrilib.

Hacı Zeynalabdin Tağıyevin sarayı

Muzeyin yerləşdiyi bina Azərbaycanın məşhur xeyriyyəçisi və sənayeçisi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin sarayıdır. Saray XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Bakı memarlığının seçilən nümunələrindən biri kimi tikilib. Binanın layihəsi memar İosif Qoslavski tərəfindən hazırlanıb və sarayın inşası 1895–1901-ci illəri əhatə edib.

Muzey 1920-ci ildən etibarən əsasən bu binada fəaliyyət göstərib. Sarayın zəngin interyerləri, geniş zalları, dekorativ elementləri və müxtəlif üslublarda işlənmiş otaqları onun özünü də ayrıca tarixi-memarlıq abidəsinə çevirir. Muzey daxilində Hacı Zeynalabdin Tağıyevin xatirəsinə həsr olunmuş ayrıca ekspozisiya mövcuddur və burada onun həyatı, sahibkarlıq fəaliyyəti, xeyriyyəçilik layihələri və Azərbaycan maarifçiliyinə verdiyi töhfə təqdim edilir.

Kolleksiyalar və elmi əhəmiyyəti

Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin fondlarında müxtəlif tarixi dövrləri əhatə edən çoxsaylı materiallar saxlanılır. Arxeoloji tapıntılar Azərbaycan ərazisində qədim insan məskənlərindən başlayaraq müxtəlif sivilizasiya mərhələlərini öyrənməyə imkan verir. Numizmatik kolleksiyalarda müxtəlif dövlət və hökmdarlara aid sikkələr, etnoqrafik fondlarda isə ənənəvi geyim, xalça, məişət və sənətkarlıq nümunələri yer alır.

Muzeyin sənəd və foto kolleksiyaları Azərbaycanın siyasi, ictimai və mədəni tarixinin araşdırılması üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Burada müxtəlif dövrlərə aid silahlar, orden və medallar, bayraqlar, şəxsi əşyalar və tarixi sənədlər də qorunur. Muzey eyni zamanda elmi tədqiqat, sərgi, nəşr və maarifləndirmə fəaliyyəti həyata keçirir.

Milli status və mədəni irsdə rolu

2005-ci ildə muzey binasında geniş bərpa və yenidənqurma işlərinə başlanılıb. Həmin il quruma milli status verilib, aparılan işlər nəticəsində Tağıyev sarayının tarixi interyerləri və memarlıq xüsusiyyətləri bərpa edilib. Muzey 2007-ci ildə yenilənmiş ekspozisiya ilə yenidən ictimaiyyətə təqdim olunub.

Bu gün Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi həm Azərbaycan tarixinin qorunduğu böyük elmi fond, həm də ölkənin mühüm turizm və mədəniyyət məkanlarından biridir. Onun xüsusi dəyəri ondadır ki, ziyarətçi bir məkanda həm Azərbaycan tarixinin minilliklərini əhatə edən kolleksiyalarla, həm də Hacı Zeynalabdin Tağıyevin həyat və irsi ilə tanış ola bilir.