#minaaxtaran it
Minaaxtaran it
Minaaxtaran it mina, partlayıcı maddə və partlayıcı qurğuların aşkarlanması üçün xüsusi təlim keçmiş xidməti itdir. Bu itlər güclü iybilmə qabiliyyətindən istifadə etməklə insanların birbaşa müəyyən etməsinin çətin olduğu partlayıcı maddə izlərini aşkarlamağa kömək edir. Minaaxtaran itlər humanitar minatəmizləmə, hərbi mühəndis fəaliyyəti, sərhəd təhlükəsizliyi və partlayıcı təhlükələrin müəyyənləşdirilməsi sahələrində istifadə olunur.
Belə itlər adətən kinoloqla birlikdə işləyirlər. İt və kinoloq vahid komanda kimi hazırlıq keçir və tapşırıqları koordinasiyalı şəkildə yerinə yetirir. İtin əsas işi müəyyən qoxunu tanımaq və şübhəli sahəni kinoloqa bildirməkdir. Aşkarlanan obyektin yoxlanılması və zərərsizləşdirilməsi isə müvafiq ixtisaslı minatəmizləmə mütəxəssisləri tərəfindən həyata keçirilir.
Təlim və iş prinsipi
Minaaxtaran itlərin hazırlanması uzunmüddətli və xüsusi təlim tələb edir. Təlim zamanı heyvan müxtəlif partlayıcı maddələrin qoxularını digər qoxulardan fərqləndirməyi öyrənir. Eyni zamanda itə təhlükəli obyekt aşkar etdikdə onu toxunmadan və ya qazmadan xüsusi davranışla kinoloqa bildirmək öyrədilir.
Bu məqsədlə sakit və passiv siqnal vermə üsullarına üstünlük verilir. Çünki şübhəli mina və ya partlayıcı qurğuya fiziki müdaxilə əlavə təhlükə yarada bilər. Təlimdə itaətkarlıq, diqqətin qorunması, müxtəlif relyef və hava şəraitində işləmək, həmçinin kinoloqun göstərişlərinə dəqiq reaksiya vermək mühüm yer tutur.
İtin iş qabiliyyətinə temperatur, külək, torpağın vəziyyəti, rütubət, bitki örtüyü və ətrafdakı başqa qoxular təsir göstərə bilər. Buna görə minaaxtaran itlərdən istifadə zamanı onların imkanları digər texniki və peşəkar yoxlama üsulları ilə birlikdə qiymətləndirilir.
Humanitar minatəmizləmədə rolu
Minaaxtaran itlər müharibə və silahlı münaqişələrdən sonra mina və partlamamış hərbi sursatlarla çirklənmiş ərazilərin təhlükəsizləşdirilməsində mühüm rol oynaya bilər. Humanitar minatəmizləmənin əsas məqsədi ərazilərin mülki əhali üçün təhlükəsiz vəziyyətə gətirilməsi və insanların evlərinə, kənd təsərrüfatı sahələrinə, yollara və digər infrastruktura təhlükəsiz şəkildə qayıtmasına şərait yaratmaqdır.
İtlər geniş ərazilərdə partlayıcı maddə qoxusunun müəyyənləşdirilməsində xüsusi üstünlüyə malikdirlər. Bununla belə, onların göstərişi təkbaşına minanın zərərsizləşdirilməsi üçün kifayət etmir. Şübhəli sahə daha sonra peşəkar minatəmizləmə heyəti tərəfindən müəyyən edilmiş təhlükəsizlik prosedurlarına uyğun yoxlanılır.
Humanitar minatəmizləmə əməliyyatlarında xidməti itlərin istifadəsi bir çox ölkədə və beynəlxalq təşkilatların layihələrində tətbiq olunur. Bu üsul mexaniki vasitələr, metal detektorları və digər aşkarlama texnologiyaları ilə birlikdə istifadə edilə bilər.
Azərbaycanda minaaxtaran itlər
Azərbaycan mina və partlamamış hərbi sursat problemi ilə üzləşən ölkələrdən biridir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı minatəmizləmə fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Minatəmizləmə Agentliyi — ANAMA mühüm rol oynayır. Minatəmizləmə prosesində xüsusi təlim keçmiş mina aşkarlayan itlərdən də istifadə edilir.
Azərbaycana müxtəlif dövrlərdə beynəlxalq əməkdaşlıq və yardım proqramları çərçivəsində minaaxtaran itlər təqdim olunub. Bu heyvanlar ANAMA-nın mütəxəssisləri və kinoloqları ilə birlikdə mina təhlükəsi olan sahələrin yoxlanılmasına cəlb edilirlər.
Minaaxtaran itlər insanların həyatının qorunması, təhlükəli ərazilərin müəyyənləşdirilməsi və ərazilərin yenidən təhlükəsiz istifadəyə verilməsi baxımından əhəmiyyətli vasitələrdən biridir. Onların fəaliyyəti humanitar minatəmizləmə sisteminin xüsusi hazırlıq və ciddi təhlükəsizlik standartları tələb edən istiqamətlərindəndir.
