Mirzə Ələkbər Sabirin heykəli

Mirzə Ələkbər Sabirin heykəli Bakının mərkəzində, İçərişəhərin qala divarları yaxınlığındakı Sabir bağında yerləşir. Azərbaycan satirik poeziyasının görkəmli nümayəndəsinə həsr edilmiş abidə İstiqlaliyyət küçəsi boyunca formalaşmış tarixi-memarlıq mühitinin bir hissəsidir.

Hazırkı heykəl 1958-ci ildə ucaldılıb. Əsərin müəllifi Azərbaycanın tanınmış heykəltəraşı Cəlal Qaryağdıdır. Abidədə şair oturmuş vəziyyətdə təsvir olunub. Kompozisiyanın əsasını Sabirin düşüncəli obrazı, təmkinli duruşu və üz ifadəsi təşkil edir.

İlk abidənin qoyulması

Sabirin bu ərazidəki ilk heykəli 1922-ci ildə, şairin anadan olmasının 60 illiyi münasibətilə qoyulub. Həmin abidənin müəllifi heykəltəraş Yakov Keylixis olub. Beləliklə, Sabir bağında şairin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi hazırkı heykəlin hazırlanmasından daha əvvələ təsadüf edir.

1922-ci ildə qoyulmuş abidə ilə bu gün bağda gördüyümüz heykəl eyni əsər deyil. İlk heykəl sonradan Cəlal Qaryağdının hazırladığı yeni kompozisiya ilə əvəz olunub. Buna görə abidənin tarixindən danışarkən iki tarix fərqləndirilir: ilk heykəlin qoyulduğu 1922-ci il və hazırkı heykəlin ucaldıldığı 1958-ci il.

Cəlal Qaryağdının yaratdığı obraz

Cəlal Qaryağdının əsərində Sabir təntənəli hərəkət və ya çıxış anında deyil, düşüncəyə dalmış vəziyyətdə təqdim edilir. Oturaq kompozisiya şairin daxili aləmini və müşahidəçi xarakterini ön plana çıxarır.

Bürüncdən hazırlanmış fiqur hündür postament üzərində yerləşdirilib. Şairin geyiminin qatları, əllərinin vəziyyəti və başının duruşu kompozisiyanın ifadəliliyini tamamlayır. Obrazın sakit görünüşü onun yaradıcılığındakı kəskin ictimai tənqidlə maraqlı qarşılıq yaradır: tamaşaçı qarşısında cəmiyyətin problemləri üzərində düşünən bir sənətkar canlanır.

Abidə Sabiri yalnız tarixi şəxsiyyət kimi deyil, fikri və sözü ilə ictimai həyata təsir göstərmiş şair kimi təqdim edir.

Sabir bağı və şəhər mühiti

Heykəlin yerləşdiyi Sabir bağı Bakının Səbail rayonundadır. İçərişəhərin qala divarlarına yaxınlığı abidəni paytaxtın tarixi mərkəzi ilə əlaqələndirir. Bağın yaşıllığı və açıq məkanı heykəlin ətrafında sakit mühit yaradır.

Abidənin yerləşdiyi məkan həm şairin xatirəsini yaşadır, həm də şəhərin gündəlik həyatının bir hissəsi olaraq qalır. Sabir bağı və heykəl birlikdə Bakının ədəbi yaddaşını şəhər məkanında təcəssüm etdirir.

Heykəlin həsr olunduğu şair

Mirzə Ələkbər Sabir 1862-ci il mayın 30-da Şamaxıda anadan olub, 1911-ci il iyulun 12-də vəfat edib. Əsl adı Ələkbər Tahirzadədir. O, Azərbaycan ədəbiyyatında satirik poeziyanın inkişafında mühüm rol oynayıb.

Sabir şeirlərində cəhaləti, sosial ədalətsizliyi, riyakarlığı və təhsilə qarşı çıxan düşüncə tərzini tənqid edib. “Molla Nəsrəddin” jurnalı ilə əməkdaşlığı onun yaradıcılığının geniş yayılmasına kömək edib. Şeirləri ölümündən sonra “Hophopnamə” adı altında toplanıb.

Bakıda ucaldılmış heykəl şairin Azərbaycan ədəbiyyatı və ictimai fikir tarixindəki yerini əbədiləşdirən əsas abidələrdəndir.