Misgərlik

Misgərlik misin emalı və ondan müxtəlif məişət, təsərrüfat və bədii əşyaların hazırlanması ilə bağlı ənənəvi sənətkarlıq sahəsidir. Azərbaycanda bu sənətin ən məşhur mərkəzlərindən biri İsmayıllı rayonunun Lahıc qəsəbəsidir. Burada misgərlik yalnız əşya istehsalı deyil, ustalıq biliklərinin, əmək bölgüsünün, bəzək ənənələrinin və usta-şagird münasibətlərinin nəsildən-nəslə ötürüldüyü mədəni irs kimi yaşadılıb.

Misgərlik nədir?

Misgərlik mis materialın müxtəlif üsullarla işlənərək məişət və dekorativ əşyalara çevrilməsi sənətidir. Bu işlə məşğul olan sənətkar misgər adlanır.

Ənənəvi misgərlikdə metalın formaya salınması, döyülməsi, birləşdirilməsi, səthinin işlənməsi və bəzədilməsi kimi müxtəlif mərhələlər mövcuddur. Hazırlanan əşyanın funksiyasından asılı olaraq istehsal prosesi və tətbiq edilən sənətkarlıq üsulları dəyişə bilər.

Misgərlik metal emalı ilə bədii sənətkarlığın birləşdiyi sahələrdən biridir. Ustanın işi yalnız qaba müəyyən forma verməklə bitmir; əşyanın səthində yaradılan naxış və ornamentlər ona fərdi bədii görünüş qazandıra bilər.

Azərbaycanda misgərlik sənəti

Mis məmulatlarının hazırlanması Azərbaycanda qədim metal emalı və sənətkarlıq ənənələrinin bir hissəsidir. Müxtəlif dövrlərdə misdən gündəlik həyatda istifadə olunan qablar, mətbəx əşyaları və dekorativ nümunələr hazırlanıb.

Misgərlik şəhər və sənətkarlıq mərkəzlərinin iqtisadi həyatında da müəyyən yer tutub. Ustalar öz emalatxanalarında sifariş əsasında əşyalar hazırlayıb, mövcud mis məmulatlarını təmir edib və peşə biliklərini şagirdlərinə ötürüblər.

Azərbaycan misgərlik ənənəsində Lahıc xüsusi mövqeyə malikdir. Qəsəbə bu sənətin qorunduğu və bu gün də davam etdirildiyi mühüm sənətkarlıq mərkəzi kimi tanınır.

Lahıc misgərlik sənəti

İsmayıllı rayonunda yerləşən Lahıc Azərbaycanın tarixi sənətkarlıq məkanlarından biridir. Burada keçmişdə misgərliklə yanaşı dəmirçilik, zərgərlik, dabbaqlıq və digər ənənəvi sənət sahələri də inkişaf edib.

Lahıcda misgərlik ayrıca peşə ənənəsi formalaşdırıb. Sənətkarların emalatxanalarda işləməsi, müxtəlif mərhələlər üzrə əmək bölgüsü və peşənin şagirdlərə praktiki şəkildə öyrədilməsi bu ənənənin davamlılığını təmin edib.

Lahıcın tarixi küçələrində misgərlik emalatxanaları bu gün də qəsəbənin sənətkarlıq mühitinin mühüm hissəsidir. Hazırlanan mis əşyalar həm funksional məişət məmulatı, həm də dekorativ sənət nümunəsi və suvenir kimi təqdim olunur.

Misgərlikdə hansı əşyalar hazırlanır?

Ənənəvi misgərlər müxtəlif təyinatlı əşyalar hazırlayıblar. Bunların arasında qazan, sərnic, sini, satıl, dolça, məcməyi və digər məişət qablarına rast gəlinir.

Məmulatların forması onların istifadə məqsədindən asılı olaraq dəyişirdi. Bəzi qablar yeməyin hazırlanması və saxlanılması, digərləri su və başqa mayelərin daşınması və ya süfrədə istifadə üçün nəzərdə tutulurdu.

Müasir dövrdə ənənəvi formalardan dekorativ məqsədlərlə də istifadə olunur. Kiçik mis qablar, bəzək nümunələri və suvenirlər tarixi sənətkarlıq üslubunun müasir təqdimat formalarından biridir.

Mis qabların hazırlanması

Ənənəvi Lahıc misgərliyində istehsal prosesi müxtəlif sənətkarların iştirakı ilə həyata keçirilə bilər. UNESCO-nun təsvirində misəridən ustanın ümumi prosesi koordinasiya etdiyi, şagirdin isə ona kömək etməklə sənəti öyrəndiyi göstərilir.

Mis material işlənərək nazik təbəqələrə çevrilir, daha sonra çəkiclə döyülərək nəzərdə tutulan forma yaradılır. Ayrı-ayrı hissələr lazım gəldikdə birləşdirilir və məmulatın səthi sonrakı emal üçün hazırlanır.

Əl əməyinin böyük rol oynadığı bu proses ustadan materialın xüsusiyyətlərini bilməyi, dəqiqlik və uzunmüddətli praktiki təcrübə tələb edir.

Mis üzərində naxışlar

Misgərlik yalnız metal qabların hazırlanması ilə məhdudlaşmır. Hazır məmulatların üzərinə müxtəlif ornamentlərin işlənməsi Azərbaycan misgərlik sənətinin bədii tərəfini formalaşdırır.

Naxışların yaradılmasında həndəsi, bitki və digər dekorativ motivlərdən istifadə edilə bilər. Ornamentin quruluşu ustanın yaradıcılığına, əşyanın formasına və yerli sənət ənənəsinə görə dəyişir.

Bəzək işi nəticəsində gündəlik istifadə üçün nəzərdə tutulmuş adi mis əşya eyni zamanda tətbiqi sənət nümunəsinə çevrilə bilir. Tarixi mis məmulatlarının bir hissəsinin muzey kolleksiyalarında qorunmasının səbəblərindən biri də onların bu bədii xüsusiyyətləridir.

Usta-şagird ənənəsi

Misgərliyin yaşadılmasında usta-şagird münasibətləri mühüm rol oynayır. Ənənəvi sənətkarlıq biliklərinin böyük hissəsi yalnız nəzəri şəkildə deyil, birbaşa emalatxanada işləməklə mənimsənilir.

Şagird ustanın yanında müxtəlif işləri yerinə yetirərək materialı tanımağı, alətlərdən istifadə etməyi, metalın formalaşdırılmasını və istehsal prosesinin ardıcıllığını öyrənir.

Beləliklə, yalnız texniki bacarıqlar deyil, sənətkarlıq mədəniyyəti, yerli terminologiya və peşə ənənələri də növbəti nəslə ötürülür. Bu xüsusiyyət misgərliyin qeyri-maddi mədəni irs kimi əhəmiyyətini artırır.

Misgərlik və Lahıcın mədəni kimliyi

Lahıcda misgərlik qəsəbənin tarixi görünüşü və sənətkarlıq həyatı ilə sıx bağlıdır. Emalatxanalar, ustalar və əl işi məmulatları Lahıcın mədəni mühitinin xarakterik elementlərindəndir.

Ənənəvi sənət bu gün turizm baxımından da maraq doğurur. Lahıca gələn ziyarətçilər misgərlik emalatxanalarını görə, ustaların iş prosesi ilə tanış ola və əl işi nümunələrinə baxa bilirlər.

Belə mühit misgərliyi yalnız keçmişdən qalan sənət kimi deyil, yaşayan və yeni nəsillərə ötürülən peşə ənənəsi kimi təqdim edir.

Misgərlik və UNESCO

Lahıcın misgərlik sənəti 2015-ci ildə “Lahıcın misgərlik sənəti” adı ilə UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil edilib.

UNESCO bu ənənəni Lahıc icmasında cəmləşmiş mis qabların hazırlanması və istifadəsi ilə bağlı ənənəvi təcrübə kimi qiymətləndirir. Sənətin yaşadılmasında ustaların, şagirdlərin və yerli icmanın rolu xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

UNESCO statusu təkcə hazır mis məmulatlarını deyil, onların hazırlanması ilə bağlı bilik, bacarıq və ənənələrin də qorunmasının vacibliyini göstərir. Bu baxımdan misgərlik Azərbaycanın yaşayan sənətkarlıq irsinin beynəlxalq səviyyədə tanınmış nümunələrindən biridir.